Tłuszczakomięsak okrągłokomórkowy Podstawowe informacje

Epidemiologia

Tłuszczakomięsak okrągłokomórkowy należy do niezwykle rzadkich chorób nowotworowych. W Stanach Zjednoczonych rocznie diagnozuje się około 2000 przypadków wszystkich rodzajów tłuszczakomięsaka – nowotworu wywodzącego się z komórek tłuszczowych. Spośród nich tłuszczakomięsak okrągłokomórkowy stanowi od 15% do 30% wszystkich rozpoznań tego typu nowotworu. Szacuje się, że występowanie tej choroby wynosi około 1 przypadek na 769 000 osób rocznie.12

Choroba ta ma wyraźne preferencje demograficzne, jeśli chodzi o wiek zachorowania. W przeciwieństwie do innych podtypów tłuszczakomięsaka, które częściej pojawiają się u osób starszych, tłuszczakomięsak okrągłokomórkowy zwykle atakuje osoby młodsze. Typowy wiek rozpoznania choroby mieści się w przedziale od 20 do 55 lat, przy czym najczęściej wykrywa się go u osób między 35. a 55. rokiem życia. Bardzo rzadko zdarza się, by choroba pojawiła się u dzieci poniżej 10. roku życia, co czyni ją wyjątkową w porównaniu z innymi nowotworami dziecięcymi.33

Jeśli chodzi o płeć, dostępne dane wskazują, że choroba ta nieznacznie częściej dotyka mężczyzn niż kobiety, choć różnica ta nie jest bardzo wyraźna. Mediana wieku w momencie rozpoznania wynosi około 46 lat, co oznacza, że połowa pacjentów jest młodsza, a połowa starsza od tego wieku w chwili diagnozy.4

Przyczyny

Dokładne przyczyny rozwoju tłuszczakomięsaka okrągłokomórkowego nie są w pełni poznane. W przeciwieństwie do niektórych innych nowotworów, choroba ta nie jest wywoływana przez zakażenie wirusem, bakterią czy innym drobnoustrojem – nie można się nią zarazić od innej osoby ani jej przekazać. Nie jest to również choroba dziedziczna w tradycyjnym znaczeniu tego słowa, która przechodzi z pokolenia na pokolenie w rodzinie.3

Naukowcy odkryli jednak pewne charakterystyczne zmiany genetyczne zachodzące w komórkach tego nowotworu. W około 90% przypadków tłuszczakomięsaka okrągłokomórkowego występuje specyficzna translokacja chromosomowa – czyli zamiana fragmentów między różnymi chromosomami. Najczęściej spotykana jest fuzja genów FUS i DDIT3, rzadziej EWSR1 i DDIT3. Te zmiany genetyczne nie są dziedziczone od rodziców, ale powstają spontanicznie w komórkach tłuszczowych danej osoby w trakcie jej życia.53

Warto podkreślić, że te nieprawidłowości genetyczne zachodzą w obrębie samego guza i nie są obecne w innych komórkach organizmu. Z tego powodu nie ma ryzyka przekazania ich dzieciom. Naukowcy nadal badają, co dokładnie prowokuje powstanie tych zmian genetycznych i dlaczego niektóre osoby zachorują, a inne nie. Jak dotąd nie zidentyfikowano konkretnych czynników środowiskowych czy zachowań, które zwiększałyby ryzyko rozwoju tej choroby.

Czynniki ryzyka

W przypadku tłuszczakomięsaka okrągłokomórkowego identyfikacja konkretnych czynników ryzyka jest trudna, ponieważ choroba ta jest bardzo rzadka i jej przyczyny nie są do końca poznane. W przeciwieństwie do wielu innych nowotworów, naukowcy nie wykazali jednoznacznego związku między stylem życia, dietą, paleniem tytoniu czy innymi typowymi czynnikami ryzyka nowotworowego a rozwojem tego schorzenia.2

Jedynym wyraźnie zidentyfikowanym czynnikiem ryzyka jest wiek. Osoby w wieku od 20 do 40 lat są najbardziej narażone na rozwój tego nowotworu, co odróżnia tę chorobę od wielu innych nowotworów, które zwykle pojawiają się później w życiu. Niemniej jednak choroba może pojawić się w każdym wieku, choć u dzieci poniżej 10. roku życia jest to niezwykle rzadkie.1

Mężczyźni wydają się być nieco bardziej narażeni niż kobiety, choć różnica nie jest dramatyczna. Nie ma dowodów na to, że czynniki takie jak pochodzenie etniczne, rasa czy lokalizacja geograficzna miałyby znaczący wpływ na ryzyko zachorowania. Niektóre badania sugerują, że u pacjentów z tłuszczakomięsakiem okrągłokomórkowym obecność znacznej ilości komórek okrągłych (specyficznego typu komórek nowotworowych widocznych pod mikroskopem) może być niekorzystnym czynnikiem prognostycznym, co oznacza większe ryzyko nawrotu choroby czy przerzutów.6

Objawy

Jedną z najbardziej podstępnych cech tłuszczakomięsaka okrągłokomórkowego jest to, że przez długi czas może rozwijać się bez żadnych widocznych objawów. Wiele osób chorych na tę chorobę przez lata nie odczuwa żadnych dolegliwości i może nawet nie wiedzieć, że w ich organizmie rozwija się nowotwór. Ta cecha sprawia, że rozpoznanie często następuje w późniejszym stadium, gdy guz osiąga już znaczne rozmiary.12

Najczęstszym i zazwyczaj pierwszym zauważalnym objawem jest pojawienie się wyczuwalnego guzka lub wypukłości pod skórą. Guz ten najczęściej rozwija się w kończynach – szczególnie w udach, ale może również pojawić się w ramionach, goleniach czy z tyłu kolana. Charakterystyczną cechą tych guzów jest to, że rosną bardzo wolno, w ciągu miesięcy, a nawet lat. Pacjent może zauważyć, że wypukłość stopniowo się powiększa lub po prostu nie znika, mimo upływu czasu.2

Większość tłuszczakomięsaków okrągłokomórkowych nie powoduje bólu, przynajmniej we wczesnych stadiach. Jednak gdy guz rośnie i osiąga większe rozmiary, może zacząć uciskać na okoliczne nerwy, co prowadzi do pojawienia się bólu w okolicy guza. Pacjenci mogą również odczuwać drętwienie lub osłabienie w kończynie dotkniętej nowotworem, zwłaszcza jeśli guz uciska na ważne nerwy lub naczynia krwionośne.2

W bardziej zaawansowanych przypadkach, gdy nowotwór się rozprzestrzenia, mogą pojawić się objawy ogólne. Należą do nich:1

• Niewytłumaczalne uczucie zmęczenia i wyczerpania
• Nudności
• Niezamierzona utrata masy ciała
• Ogólne osłabienie organizmu

Jeśli tłuszczakomięsak okrągłokomórkowy rozprzestrzenia się (daje przerzuty) do innych części ciała, objawy mogą zależeć od lokalizacji przerzutów. Na przykład, jeśli nowotwór rozprzestrzeni się do płuc, może powodować trudności w oddychaniu lub kaszel. Jeśli dotknie kości, może wywoływać ból w okolicy zajętych kości. Warto wiedzieć, że ten typ tłuszczakomięsaka ma tendencję do nietypowego rozprzestrzeniania się – może dawać przerzuty do miękkich tkanek, kości, a nawet narządów takich jak serce czy przełyk.23

Zapobieganie

Niestety, w przypadku tłuszczakomięsaka okrągłokomórkowego nie istnieją sprawdzone metody zapobiegania chorobie. Ponieważ dokładne przyczyny rozwoju tego nowotworu pozostają nieznane i nie zidentyfikowano konkretnych czynników ryzyka związanych ze stylem życia, nie można obecnie wskazać specyficznych działań prewencyjnych, które chroniłyby przed zachorowaniem.2

Nie ma również szczepionek, które mogłyby zapobiec tłuszczakomięsakowi okrągłokomórkowemu, ponieważ nie jest to choroba wywoływana przez zakażenie wirusem czy bakterią. Podobnie, brak jest dowodów na to, że suplementacja określonych witamin, minerałów czy innych substancji mogłaby obniżyć ryzyko rozwoju tej choroby. Zdrowy styl życia, choć korzystny dla ogólnego stanu zdrowia i może zmniejszać ryzyko wielu innych chorób, nie gwarantuje ochrony przed tym konkretnym nowotworem.

Ze względu na rzadkość choroby, nie istnieją również programy przesiewowe czy badania profilaktyczne, które byłyby zalecane dla ogólnej populacji. W przeciwieństwie do niektórych częstszych nowotworów, gdzie regularne badania przesiewowe (jak mammografia w przypadku raka piersi) mogą pomóc we wczesnym wykryciu, w przypadku tłuszczakomięsaka okrágłokomórkowego takie podejście nie jest praktykowane.

Jedynym sensownym zaleceniem jest uważne obserwowanie własnego ciała i niezwłoczne zgłoszenie się do lekarza w przypadku zauważenia jakichkolwiek niepokojących zmian. Jeśli pojawi się guzek lub wypukłość pod skórą, zwłaszcza w obrębie kończyn, która nie znika przez kilka tygodni lub stopniowo się powiększa, warto jak najszybciej skonsultować się z lekarzem. Wczesne wykrycie i leczenie mogą znacząco wpłynąć na rokowanie i skuteczność terapii.1

Patofizjologia

Patofizjologia to proces, w którym normalne funkcjonowanie organizmu zostaje zaburzone przez chorobę. W przypadku tłuszczakomięsaka okrágłokomórkowego zmiany te rozpoczynają się na poziomie komórkowym w tkance tłuszczowej organizmu. Tkanka tłuszczowa składa się z komórek zwanych adipocytami, które magazynują tłuszcz i pełnią ważne funkcje metaboliczne w organizmie.5

W tłuszczakomięsaku okrágłokomórkowym dochodzi do specyficznych zmian genetycznych w komórkach tłuszczowych lub ich prekursorach. Najczęściej jest to fuzja dwóch genów: FUS i DDIT3, rzadziej EWSR1 i DDIT3. Te nieprawidłowości genetyczne prowadzą do powstania białka fuzyjnego, które zakłóca normalną regulację wzrostu i różnicowania komórek. W rezultacie komórki zaczynają się niekontrolowanie dzielić i tracą zdolność dojrzewania do normalnych, funkcjonalnych komórek tłuszczowych.53

Pod mikroskopem tłuszczakomięsak okrágłokomórkowy ma charakterystyczny wygląd. Guz składa się z okrągłych lub owalnych komórek, które czasami zawierają małe lipoblasty – niedojrzałe komórki tłuszczowe. Komórki te są osadzone w specyficznej, galaretowatej substancji zwanej zrębem śluzowatym, która daje nazwę chorobie. Charakterystyczną cechą jest również obecność rozgałęziającej się sieci drobnych naczyń włosowatych (kapilar), które przenikają przez guz.5

Guzy te zwykle rosną powoli, co wynika z relatywnie wolnego tempa podziałów komórek nowotworowych. Jednakże około jedna trzecia pacjentów doświadcza przerzutowania – sytuacji, w której komórki nowotworowe oderwą się od pierwotnego guza i przemieszczą się do innych części ciała. W przypadku tłuszczakomięsaka okrágłokomórkowego przerzuty mogą pojawić się w nietypowych lokalizacjach, takich jak inne obszary tkanek miękkich, kości (np. miednica czy kręgosłup), a nawet narządy wewnętrzne jak serce, płuca czy przełyk.33

Niektóre tłuszczakomięsaki okrágłokomórkowe zawierają większą ilość tzw. komórek okrágłych – bardziej gęsto upakowanych komórek, które nadają guzowi bardziej agresywny charakter. Guzy z większym odsetkiem komórek okrágłych mają większą tendencję do przerzutowania i są trudniejsze do leczenia. Z tego powodu określenie "tłuszczakomięsak śluzowaty/okrágłokomórkowy" jest czasami używane, by podkreślić obecność obu typów komórek w guzach o mieszanym charakterze.2