Zaburzenie funkcji poznawczych

Czym jest zaburzenie funkcji poznawczych?

Poznanie to proces umysłowy polegający na zdobywaniu wiedzy i rozumieniu poprzez myślenie, doświadczenie i zmysły. Obejmuje różne aspekty funkcji intelektualnych wyższego rzędu, takie jak uwaga, pamięć, wiedza, podejmowanie decyzji, planowanie, rozumowanie, osąd, percepcja, rozumienie, język i funkcje wzrokowo-przestrzenne1.

Zaburzenie funkcji poznawczych występuje, gdy masz problemy z zapamiętywaniem rzeczy, koncentracją, podejmowaniem decyzji i rozwiązywaniem problemów. Jest to objaw, a nie choroba sama w sobie. Może być spowodowane wieloma różnymi schorzeniami2.

Zaburzenia funkcji poznawczych mogą występować w różnym nasileniu – od łagodnego do ciężkiego. Czasami zaburzenia poznawcze mogą się poprawić. Choć częściej występują u osób starszych, nie każda starsza osoba ma zaburzenia poznawcze. Nie jest to normalny znak starzenia się2.

Objawy zaburzeń funkcji poznawczych

Główne objawy zaburzeń funkcji poznawczych obejmują spadek następujących umiejętności: uwagi, osądu, języka, pamięci, planowania i rozumowania3.

Możesz zauważyć następujące objawy:

• Łatwe rozpraszanie się lub utratę koncentracji
• Trudności w znalezieniu odpowiednich słów
• Gubienie przedmiotów częściej niż zwykle
• Opóźnienia w opłacaniu rachunków
• Pomijanie ważnych wydarzeń lub dat3

Zaburzenia funkcji poznawczych mogą również powodować zmiany w zachowaniu, trudności w kontrolowaniu emocji oraz problemy w komunikacji z innymi ludźmi2. Objawy mogą sprawiać, że czujesz się wyczerpany, przytłoczony, zestresowany, niespokojny, przygnębiony lub smutny4.

Rodzaje zaburzeń funkcji poznawczych

Zaburzenia funkcji poznawczych dzielą się na trzy główne kategorie5:

Majaczenie – nagły stan zaburzeń funkcji umysłowych.

Łagodne zaburzenie funkcji poznawczych – występuje pewien spadek funkcji umysłowych, ale osoba jest w stanie zachować niezależność i wykonywać codzienne czynności5. Łagodne zaburzenie funkcji poznawczych to zauważalny spadek pamięci i myślenia. Może wpływać na osąd, na przykład na rozpoznawanie oszukańczych telefonów. Może również wpływać na zdolność planowania, jak pamiętanie o wizytach3.

Ty lub Twoi bliscy możecie zauważyć te zmiany. Jednak nadal możesz samodzielnie zarządzać swoją codzienną rutyną, bez potrzeby pomocy. Łagodne zaburzenie funkcji poznawczych nie zawsze jest trwałe. W niektórych przypadkach objawy mogą się poprawić3.

Istnieją dwa rodzaje łagodnych zaburzeń funkcji poznawczych. Amnestyczne łagodne zaburzenie funkcji poznawczych głównie wpływa na pamięć – możesz zapominać ważne informacje, które wcześniej pamiętałeś. Nieamnestyczne łagodne zaburzenie funkcji poznawczych głównie wpływa na myślenie – możesz mieć problemy z osądem, podejmowaniem decyzji lub wykonywaniem złożonych zadań3.

Poważne zaburzenie funkcji poznawczych – występuje spadek funkcji umysłowych i utrata zdolności do wykonywania codziennych czynności. Nazywane jest również otępieniem5.

Przyczyny zaburzeń funkcji poznawczych

Zaburzenia funkcji poznawczych mogą być spowodowane wieloma różnymi schorzeniami5:

Urazy mózgu spowodowane urazem:

• Krwawienie do mózgu
• Krwawienie do przestrzeni wokół mózgu
• Skrzep krwi wewnątrz czaszki, ale poza mózgiem i jego osłoną, który może powodować ucisk na mózg
• Wstrząśnienie mózgu5

Schorzenia układu oddechowego:

• Niski poziom tlenu w organizmie
• Wysoki poziom dwutlenku węgla w organizmie5

Zaburzenia układu sercowo-naczyniowego:

• Otępienie spowodowane wieloma udarami
• Zakażenia serca
• Udar
• Przemijający atak niedokrwienny5

Choroby zwyrodnieniowe:

• Choroba Alzheimera
• Choroba Creutzfeldta-Jakoba
• Rozlane otępienie z ciałami Lewy'ego
• Choroba Huntingtona
• Wodogłowie z prawidłowym ciśnieniem
• Choroba Parkinsona
• Choroba Picka5

Choroby autoimmunologiczne:

• Stwardnienie rozsiane
• Autoimmunologiczne zapalenie mózgu5

Otępienie spowodowane przyczynami metabolicznymi:

• Choroba nerek
• Choroba wątroby
• Choroba tarczycy (nadczynność lub niedoczynność tarczycy)
• Niedobór witamin (B1, B12 lub kwasu foliowego)5

Schorzenia związane z lekami i alkoholem:

• Stan odstawienia alkoholu
• Zatrucie lekami lub alkoholem
• Działanie leków, takich jak kortykosteroidy, leki nasenne, leki przeciwhistaminowe i leki przeciwdepresyjne
• Zespół Wernickego-Korsakowa, długotrwały skutek niedoboru tiaminy (witaminy B1)
• Odstawienie leków, takich jak leki nasenne i kortykosteroidy5

Zakażenia:

• Każde zakażenie o nagłym początku lub długotrwałe
• Posocznica5

Zaburzenia funkcji poznawczych mogą być również spowodowane guzem mózgu lub rdzenia kręgowego, leczeniem nowotworów, działaniami niepożądanymi leków, problemami ze snem lub innymi schorzeniami4.

Rozpoznanie zaburzeń funkcji poznawczych

Jeśli zauważysz u siebie objawy zaburzeń funkcji poznawczych, ważne jest, aby skonsultować się z lekarzem. Lekarz może pomóc w określeniu przyczyny objawów i zaproponować odpowiednie leczenie lub wsparcie3.

Aby zdiagnozować przyczynę zaburzeń funkcji poznawczych, lekarz może przeprowadzić różne badania i oceny. Mogą one obejmować badania neurologiczne, testy neuropsychologiczne oraz konsultacje ze specjalistami, takimi jak pracownicy socjalni6.

Leczenie i wsparcie

Łagodne zaburzenie funkcji poznawczych odnosi się do stanu, w którym występuje spadek zdolności poznawczych danej osoby (pamięci, języka i/lub rozumowania), ale nie w takim stopniu, aby wpływał na codzienne czynności, takie jak operacje bankowe, prowadzenie samochodu czy zarządzanie lekami7.

Lekarz może pomóc w zarządzaniu przyczynami podstawowymi lub objawami zaburzeń funkcji poznawczych3. Istnieją sposoby radzenia sobie z objawami poznawczymi i zarządzania nimi. Na przykład, jeśli nie jesteś w stanie samodzielnie wykonywać pewnych czynności, opiekun może Ci pomóc4.

Strategie radzenia sobie z problemami z pamięcią:

• Tworzenie codziennej listy rzeczy do zrobienia
• Używanie plannerów i notatek przypominających
• Przechowywanie przedmiotów w tym samym miejscu
• Stosowanie technik pamięciowych, takich jak wymyślanie rymowanek, aby pomóc sobie w zapamiętywaniu
• Zapewnienie, że śpisz wystarczająco, aby czuć się wypoczętym4

Strategie radzenia sobie z trudnościami w mówieniu:

• Porozmawiaj z lekarzem o wizycie u logopedy
• Staraj się kontrolować oddech podczas mówienia
• Zapisz i przećwicz to, co chcesz powiedzieć przed rozmową, aby lepiej uporządkować swoje myśli4

Strategie radzenia sobie z trudnościami w rozumieniu:

• Poproś innych, aby mówili wolno i krótkimi zdaniami
• Skup się na innych formach komunikacji – takich jak gesty rąk i ciała – aby dostarczyć wskazówek kontekstowych w rozmowie4

Strategie radzenia sobie z problemami z koncentracją:

• Ustal priorytety zadań i wykonuj najpierw najważniejsze rzeczy, kiedy masz najwięcej energii4

Zapobieganie zaburzeniom funkcji poznawczych

Działania związane ze stylem życia mogą pomóc w zapobieganiu zaburzeniom funkcji poznawczych2. Eksperci zalecają sześć głównych obszarów działania dla osób powyżej 45. roku życia w celu zmniejszenia ryzyka pogorszenia funkcji poznawczych8:

Zarządzanie czynnikami ryzyka naczyniowego i metabolicznego: Jeśli masz wysokie ciśnienie krwi lub cukrzycę typu 2, współpracuj z lekarzem, aby kontrolować te schorzenia. Nadciśnienie i cukrzyca typu 2 w średnim wieku są silnie związane ze zwiększonym ryzykiem otępienia, w tym choroby Alzheimera i otępienia naczyniowego8.

Aktywność fizyczna: Staraj się wykonywać co najmniej 150 minut tygodniowo aktywności fizycznej o umiarkowanej intensywności. Jeśli prowadzisz siedzący tryb życia, zacznij od aktywności fizycznej, którą można włączyć do codziennego życia. Osoby ćwiczące rzadziej rozwijają chorobę Alzheimera i inne rodzaje otępienia8.

Sen: Jeśli masz niewystarczający lub słabej jakości sen, staraj się spać siedem do ośmiu godzin dziennie, w tym drzemki. Jeśli cierpisz na bezdech senny lub inne zaburzenia snu, porozmawiaj z lekarzem8.

Odżywianie: Zdrowa dieta jest ważna dla utrzymania zdrowia poznawczego.

Aktywność społeczna: Utrzymywanie kontaktów społecznych może pomóc w ochronie zdrowia poznawczego.

Stymulacja poznawcza: Angażowanie się w działania stymulujące umysł może pomóc w utrzymaniu funkcji poznawczych8.