Dziedziczna amyloidoza neuropatyczna to postępująca choroba genetyczna, w której nieprawidłowe białko gromadzi się w nerwach i narządach, powodując uszkodzenia prowadzące do problemów z czuciem, słabości mięśniowej oraz zaburzeń pracy serca i układu pokarmowego.
Czym jest dziedziczna amyloidoza neuropatyczna
Dziedziczna amyloidoza neuropatyczna to rzadka choroba genetyczna, która powoduje gromadzenie się nieprawidłowych białek w różnych częściach organizmu. Amyloidoza to nazwa grupy chorób, w których organizm wytwarza błędnie zwinięte białka zwane amyloidami, które następnie odkładają się w tkankach i narządach.
W tej szczególnej formie choroby problemem jest białko zwane transtyretyną (w skrócie TTR). To białko jest wytwarzane głównie w wątrobie i w normalnych warunkach pełni ważną funkcję - transportuje witaminę A oraz hormony tarczycy do różnych części ciała. U osób z dziedziczną amyloidozą neuropatyczną białko TTR ma nieprawidłową strukturę, przez co staje się niestabilne, rozpada się i tworzy skupiska zwane fibrylami amyloidowymi.
Te nieprawidłowe skupiska białka odkładają się głównie w obwodowym układzie nerwowym, który składa się z nerwów łączących mózg i rdzeń kręgowy z mięśniami oraz komórkami czuciowymi rozpoznającymi bodźce, takie jak dotyk, ból czy ciepło. Odkładanie się amyloidu w tych strukturach prowadzi do ich uszkodzenia i wywołuje szereg objawów.
Przyczyny i dziedziczenie
Dziedziczna amyloidoza neuropatyczna jest spowodowana mutacją (zmianą) w genie odpowiedzialnym za produkcję białka transtyretyny. Ta mutacja jest dziedziczona, co oznacza, że jest przekazywana z pokolenia na pokolenie w rodzinie.
Choroba dziedziczy się w sposób autosomalny dominujący. Oznacza to, że jeśli jeden z rodziców ma tę mutację, istnieje 50% szans, że dziecko ją odziedziczy. Jednak nie każda osoba, która odziedziczy zmieniony gen, rozwinie objawy choroby - niektórzy nosiciele mutacji mogą w ogóle nie zachorować lub mieć jedynie niewielkie problemy zdrowotne.
Istnieje ponad 120 różnych mutacji w genie TTR, które mogą prowadzić do tej choroby. Niektóre mutacje występują częściej w określonych regionach geograficznych. Na przykład wariant V30M jest najczęstszy w Portugalii, Hiszpanii, Francji, Szwecji, Japonii oraz wśród potomków osób z tych regionów. Wariant V122I występuje u 3-4% Afroamerykanów, a wariant T60A jest najczęstszy w Wielkiej Brytanii i spotykany u osób pochodzenia irlandzkiego.
Objawy choroby
Wiek, w którym pojawiają się pierwsze objawy, jest bardzo różny i zazwyczaj waha się od 20 do 70 lat. U osób pochodzących z obszarów endemicznych w Portugalii i Japonii choroba zwykle zaczyna się między trzecią a piątą dekadą życia, natomiast u osób z innych regionów objawy pojawiają się później.
Istnieją dwie główne formy dziedzicznej amyloidozy transtyretynowej, które różnią się objawami i dotkniętymi układami organizmu. Forma neuropatyczna przede wszystkim wpływa na obwodowy i autonomiczny układ nerwowy.
Choroba zazwyczaj rozpoczyna się od neuropatii czuciowej w kończynach dolnych, z mrowienia i zmniejszonego czucia stóp. W ciągu kilku lat dołącza się neuropatia ruchowa, czyli słabość mięśniowa. Pacjenci mogą odczuwać drętwienie i mrowienie w rękach i stopach.
Uszkodzenie autonomicznego układu nerwowego, który kontroluje mimowolne funkcje organizmu, takie jak ciśnienie krwi, praca serca i trawienie, prowadzi do wielu problemów. Należą do nich zaburzenia erekcji, biegunka, zaparcia, problemy z oddawaniem moczu oraz gwałtowny spadek ciśnienia krwi po wstaniu z pozycji leżącej lub siedzącej, zwany hipotensją ortostatyczną.
Objawy często wydają się niepowiązane ze sobą, ponieważ amyloid może odkładać się w różnych tkankach i narządach, co sprawia, że choroba może przypominać inne, częstsze schorzenia i przez to jest trudna do rozpoznania.
Które części ciała są dotknięte
Odkłady amyloidu w dziedzicznej amyloidozie neuropatycznej mogą uszkadzać strukturę i funkcję wielu narządów.
Układ nerwowy: Jest to najczęściej dotknięty układ. Odkłady amyloidu w nerwach obwodowych prowadzą do utraty czucia i osłabienia mięśni, szczególnie w kończynach. Uszkodzenie nerwów autonomicznych powoduje problemy z kontrolą funkcji organizmu.
Serce: Amyloid może odkładać się w mięśniu sercowym, powodując jego usztywnienie i pogrubienie. Lewa komora serca, główna komora pompująca krew, staje się sztywna i słaba, co utrudnia pompowanie krwi do organizmu. Może to prowadzić do niewydolności serca. Objawy sercowe obejmują duszność, obrzęk stóp i kostek oraz nieprawidłowy rytm serca.
Układ pokarmowy: Choroba może wpływać na przewód pokarmowy, powodując nudności, wymioty, biegunkę lub zaparcia. Pacjenci mogą doświadczać niezamierzonej utraty wagi.
Oczy: Mogą wystąpić różne problemy okulistyczne, takie jak zmętnienie przezroczystego żelu wypełniającego gałkę oczną (zmętnienie ciała szklistego), suche oczy, podwyższone ciśnienie w oczach (jaskra) lub źrenice o nieregularnym lub "postrzępionym" wyglądzie. U niektórych pacjentów występuje niewyraźne lub plamiste widzenie oraz pływające ciemne plamy w polu widzenia.
Nerki: Uszkodzenie nerek może prowadzić do problemów z ich funkcjonowaniem.
Niektóre osoby z tą chorobą rozwijają zespół cieśni nadgarstka, który charakteryzuje się drętwieniem, mrowienie i osłabieniem dłoni oraz palców.
Kogo dotyka choroba
Dziedziczna amyloidoza neuropatyczna jest chorobą rzadką. Ponieważ jest dziedziczona genetycznie, zazwyczaj rodziny wiedzą o jej występowaniu ze względu na podobne objawy i przyczyny chorób wśród krewnych - historia rodzinna jest więc kluczowym wskaźnikiem.
Jeśli jedno z rodziców ma dziedziczną amyloidozę ATTR, istnieje 50% szans, że ich dziecko odziedziczy mutację. Jednak nie każda osoba, która odziedziczy zmutowany gen, rozwinie objawy choroby.
Choroba występuje na całym świecie, ale pewne mutacje są częstsze w określonych populacjach i regionach geograficznych. Większość pacjentów w Japonii, Brazylii i Portugalii - krajach uznawanych za endemiczne dla tej choroby - ma mutację Val30Met (V30M), a tło genetyczne tych pacjentów okazało się być takie samo.
Rozpoznanie
Rozpoznanie dziedzicznej amyloidozy neuropatycznej może być trudne, ponieważ objawy często przypominają inne, częstsze schorzenia. Wiele osób przechodzi długą drogę diagnostyczną, zanim otrzyma prawidłową diagnozę.
Kluczową wskazówką jest historia rodzinna - jeśli inni członkowie rodziny mieli podobne objawy lub zdiagnozowano u nich tę chorobę, zwiększa to podejrzenie.
Testy genetyczne mogą pomóc w potwierdzeniu diagnozy. Test ten szuka mutacji w genie transtyretyny i może potwierdzić, czy osoba ma zmieniony gen odpowiedzialny za chorobę.
Biopsja to badanie, w którym pobiera się małą próbkę tkanki do badania pod mikroskopem. W przypadku tej choroby biopsja może wykazać obecność odkładów amyloidu w tkankach.
Lekarze mogą również przeprowadzić różne badania w celu oceny funkcji narządów dotkniętych chorobą, w tym badania neurologiczne oceniające funkcję nerwów, badania serca (takie jak echokardiogram) oraz badania krwi i moczu w celu oceny funkcji nerek.
Leczenie
W ostatnich latach nastąpił znaczący postęp w leczeniu dziedzicznej amyloidozy neuropatycznej. Opracowano kilka leków, które mogą spowolnić postęp choroby.
Agencja ds. Żywności i Leków w Stanach Zjednoczonych (FDA) zatwierdziła kilka leków do leczenia polineuropatii spowodowanej dziedziczną ATTR u dorosłych, w tym patisiran, vutrisiran, inotersen i eplontersen. Tafamidis i meglumin tafamidisu są zatwierdzone do leczenia kardiomiopatii ATTR (uszkodzenia serca w tej chorobie), podobnie jak vutrisiran w ramach rozszerzenia jego wskazań.
Od lat 90. XX wieku przeszczep wątroby był złotym standardem terapii, ponieważ wątroba jest głównym źródłem nieprawidłowego białka transtyretyny. Jednak w ostatnich latach, wraz z wprowadzeniem farmakologicznej terapii modyfikującej przebieg choroby, liczba przeszczepów wątroby w przypadku dziedzicznej ATTR znacznie spadła.
Ponieważ choroba wpływa na wiele narządów i układów, niezbędne jest interdyscyplinarne podejście do leczenia współistniejących chorób. Regularne monitorowanie (co 6 do 12 miesięcy) obejmuje ocenę stanu odżywienia pacjenta oraz funkcji autonomicznej, nerkowej, sercowej, okulistycznej i neurologicznej.
Życie z chorobą
Życie z dziedziczną amyloidozą neuropatyczną może być wyzwaniem zarówno fizycznie, jak i emocjonalnie. Przewlekły charakter choroby i jej objawy mogą mieć głęboki wpływ na codzienne życie.
Ważne jest stworzenie rutyny, która uwzględnia wahania poziomu energii i nasilenia objawów. Niektórzy pacjenci mogą potrzebować pomocy w poruszaniu się, na przykład lasek lub wózków inwalidzkich, w miarę postępu choroby.
Radzenie sobie z objawami może wymagać różnych strategii. Na przykład osoby z hipotensją ortostatyczną (nagłym spadkiem ciśnienia krwi przy wstawaniu) mogą potrzebować powolnego wstawania z pozycji leżącej lub siedzącej, noszenia pończoch uciskowych lub zwiększenia spożycia soli i płynów po konsultacji z lekarzem.
Problemy z układem pokarmowym, takie jak biegunka, zaparcia czy nudności, mogą wymagać dostosowania diety i przyjmowania odpowiednich leków. Utrzymanie dobrego stanu odżywienia jest szczególnie ważne, ponieważ wielu pacjentów doświadcza niezamierzonej utraty wagi.
Wsparcie emocjonalne jest równie ważne jak leczenie objawów fizycznych. Rozmowa z psychologiem, terapeutą lub grupa wsparcia może pomóc pacjentom i ich rodzinom poradzić sobie z emocjonalnymi wyzwaniami związanymi z chorobą.
Dla nosicieli mutacji genu, którzy jeszcze nie rozwinęli objawów, ważne jest regularne monitorowanie pod kątem wczesnych oznak choroby. Programy monitorowania nosicieli mutacji oraz silne sieci kierowania pacjentów mogą pomóc w odpowiednim zarządzaniu chorobą.
info Ten poradnik ma pomóc Ci zrozumieć schorzenie. Nie zastąpi rozmowy z lekarzem, który najlepiej zna Twoją sytuację.
Cypr
