W skrócie

Mukopolisacharydoza typu III, znana również jako zespół Sanfilippo, to rzadka genetyczna choroba, która głównie wpływa na mózg i rdzeń kręgowy, prowadząc do postępującego pogorszenia funkcji neurologicznych u dzieci.

Czym jest mukopolisacharydoza typu III?

Mukopolisacharydoza typu III (MPS III), znana również jako zespół Sanfilippo, to rzadka choroba genetyczna należąca do grupy chorób spichrzeniowych lizosomów, czyli schorzeń, w których w komórkach gromadzą się substancje, które organizm nie potrafi prawidłowo rozkładać. Choroba została nazwana na cześć doktora Sylvestra Sanfilippo, jednego z lekarzy ze Stanów Zjednoczonych, którzy opisali ten stan w 1963 roku.

MPS III charakteryzuje się przede wszystkim postępującym uszkodzeniem ośrodkowego układu nerwowego, czyli mózgu i rdzenia kręgowego. Choroba ta powoduje poważne problemy neurologiczne, w tym ciężką niepełnosprawność intelektualną, utratę wcześniej nabytych umiejętności oraz inne objawy neurologiczne.

Szacuje się, że zespół Sanfilippo występuje u około 1 na 70 000 urodzeń. Chociaż jest to choroba rzadka, ma ona ogromny wpływ na życie dzieci i ich rodzin.

Przyczyny choroby

MPS III jest chorobą dziedziczną, przekazywaną w sposób autosomalny recesywny. Oznacza to, że dziecko musi odziedziczyć wadliwy gen od obojga rodziców, aby rozwinęła się choroba. Jeśli oboje rodzice są nosicielami wadliwego genu, każde ich dziecko ma 25 procent (1 na 4) szans na rozwój tej choroby.

Przyczyna MPS III leży w braku lub wadliwym działaniu enzymów potrzebnych do rozkładu mukopolisacharydów (zwanych również glikozaminoglikanami lub GAG), które są długimi łańcuchami cząsteczek cukrowych. Organizm wytwarza te substancje, aby pomóc w budowie chrząstki i wykonywaniu innych ważnych funkcji.

W przypadku MPS III problem dotyczy konkretnie rozkładu substancji zwanej siarczanem heparanu. Gdy organizm nie potrafi prawidłowo rozłożyć tego związku, zaczyna on gromadzić się w komórkach, tkankach i narządach, powodując ich uszkodzenie. Nagromadzenie to prowadzi do postępującego uszkodzenia zwłaszcza ośrodkowego układu nerwowego.

Cztery typy mukopolisacharydozy III

Istnieją cztery podtypy zespołu Sanfilippo, oznaczone literami A, B, C i D. Każdy z nich jest spowodowany niedoborem innego enzymu odpowiedzialnego za rozkład siarczanu heparanu:

Typ A jest spowodowany defektem w genie SGSH i jest najcięższą formą choroby. Osoby z tym typem nie mają prawidłowej formy enzymu zwanego sulfamidazą (heparan N-sulfatazą).
Typ B jest spowodowany defektem w genie NAGLU. Osoby z tym typem nie produkują wystarczającej ilości enzymu alfa-N-acetyloglukoaminidazy.
Typ C jest spowodowany defektem w genie HGSNAT. Osoby z tym typem nie mają lub nie produkują wystarczającej ilości enzymu acetylo-CoA:alfa-glukoaminid N-acetylotransferazy.
Typ D jest spowodowany defektem w genie GNS. Osoby z tym typem nie mają lub nie produkują wystarczającej ilości enzymu N-acetyloglukoamina 6-sulfatazy.

Wiek wystąpienia objawów, ich nasilenie i postęp choroby mogą się znacznie różnić między pacjentami z różnymi podtypami, a nawet w obrębie tego samego podtypu.

Objawy i przebieg choroby

Dzieci z zespołem Sanfilippo zazwyczaj nie wykazują żadnych problemów przy urodzeniu. Objawy choroby najczęściej pojawiają się po pierwszym roku życia, zwykle między 2. a 6. rokiem życia dziecka.

Wczesnymi oznakami i objawami MPS III mogą być częste infekcje uszu i gardła lub problemy z jelitami. Najczęściej jednak zauważalne jest lekkie opóźnienie rozwojowe lub opóźniona mowa. W pierwszych latach życia dziecko może rosnąć normalnie, ale ostateczny wzrost jest poniżej średniej.

Objawy neurologiczne i behawioralne

Problemy behawioralne często nasilają się z czasem. Dotknięte dzieci stają się niespokojne, nadpobudliwe, destrukcyjne, lękliwe, impulsywne, nieustraszne lub agresywne. Niektóre dotknięte dzieci wykazują cechy zaburzeń ze spektrum autyzmu, które charakteryzują się trudnościami w interakcjach społecznych i komunikacji.

Dzieci z MPS III mogą mieć zwiększoną tendencję do żucia przedmiotów lub wkładania rzeczy do ust. Zaburzenia snu są również bardzo częste u dzieci z tym schorzeniem.

Choroba powoduje postępującą niepełnosprawność intelektualną i utratę wcześniej nabytych umiejętności (regresję rozwojową lub otępienie). Zwykle następuje spadek zdolności uczenia się między 2. a 6. rokiem życia. W późniejszych stadiach choroby osoby z MPS III mogą rozwinąć napady padaczkowe, utratę zdolności poruszania się oraz zaburzenia ruchowe.

Objawy fizyczne

Cechy fizyczne MPS III są mniej wyraźne niż w przypadku innych typów mukopolisacharydoz. Osoby z MPS III zazwyczaj mają łagodnie „grube" rysy twarzy, wystające czoło, dużą głowę (makrocefalię) oraz gęste włosy i brwi. Niektóre osoby z MPS III mają niski wzrost, sztywnośćstawów lub łagodną dysostozę mnogą, która odnosi się do licznych nieprawidłowości szkieletowych widocznych na zdjęciu rentgenowskim.

Inne objawy mogą obejmować przewlekłą biegunkę, powiększoną wątrobę i śledzionę, problemy mięśniowo-szkieletowe (sztywnośćstawów, przykurcze, skoliozę i dysplazję bioder), utratę słuchu oraz problemy z układem oddechowym.

Rozpoznanie

Rozpoznanie mukopolisacharydozy typu III zaczyna się od badania moczu poszukującego obecności mukopolisacharydów (test przesiewowy MPS). Wstępne badanie przesiewowe wykonuje się poprzez analizę moczu, która może wykazać zwiększony poziom mukopolisacharydów.

Ostateczne rozpoznanie potwierdza się jednak poprzez badanie krwi, które wykrywa niedobór lub brak aktywności konkretnego enzymu. Badanie genetyczne może również pomóc w potwierdzeniu rozpoznania poprzez identyfikację zmian (mutacji) w odpowiednich genach.

Dodatkowe badania mogą obejmować zdjęcia rentgenowskie kości, testy słuchu oraz badania obrazowe mózgu, takie jak rezonans magnetyczny (MRI). Te badania pomagają ocenić stopień zaawansowania choroby i uszkodzenia narządów.

Leczenie i opieka

Obecnie nie ma leczenia przyczynowego mukopolisacharydozy typu III. Leczenie jest objawowe i ma na celu poprawę jakości życia pacjenta.

Ze względu na różnorodne objawy obserwowane w MPS III, wskazane jest podejście wielodyscyplinarne. Zespół leczący może obejmować specjalistów z różnych dziedzin medycyny, w tym neurologów, genetyków, ortopedów, kardiologów, specjalistów chorób układu oddechowego oraz innych.

Specyficzne terapie, takie jak przeszczep szpiku kostnego i terapia zastępcza enzymem, nie są opcjami dla pacjentów z zespołem Sanfilippo. Przeszczep szpiku kostnego wykazał poprawę wyników klinicznych u pacjentów z innymi typami mukopolisacharydoz, jednak u pacjentów z MPS III nie zaobserwowano korzystnych efektów klinicznych. Terapia zastępcza enzymem ma ograniczoną skuteczność, ponieważ enzymy nie są w stanie przekroczyć bariery krew-mózg i dotrzeć do ośrodkowego układu nerwowego.

Leczenie objawowe może obejmować leki na napady padaczkowe, zaburzenia snu i problemy behawioralne. Fizjoterapia może pomóc w utrzymaniu ruchomości i zapobieganiu sztywnościstawów. Ważne jest również wsparcie psychologiczne dla dziecka i rodziny.

Trwają badania kliniczne nad nowymi terapiami dla MPS III, w tym terapią genową i innymi podejściami terapeutycznymi. Te badania dają nadzieję na przyszłe możliwości leczenia tej choroby.

Rokowanie

Mukopolisacharydoza typu III jest chorobą postępującą i nieuleczalną, która prowadzi do przedwczesnej śmierci. Długość życia jest zmniejszona, a większość pacjentów przeżywa do wczesnych lat nastoletnich, chociaż niektórzy mogą dożyć 30. roku życia.

Przebieg choroby może być szybko lub wolno postępujący. Niektóre osoby z ekstremalnie łagodną postacią choroby mogą pojawić się w średnim lub późnym wieku dorosłym z wczesną demencją, z historią niepełnosprawności intelektualnej lub bez niej.

Opieka nad dzieckiem z zespołem Sanfilippo wymaga zaangażowania całej rodziny i może stanowić duże obciążenie emocjonalne i fizyczne dla opiekunów. Wsparcie ze strony specjalistów, grup wsparcia i organizacji pacjenckich jest niezwykle ważne dla rodzin dotkniętych tą chorobą.

Mukopolisacharydoza III

Badania kliniczne: Mukopolisacharydoza III