Nowotwór w obrębie piersi Podstawowe informacje

Epidemiologia raka piersi

Rak piersi jest jednym z najczęściej diagnozowanych nowotworów u kobiet na całym świecie. Stanowi on ponad jedną dziesiątą wszystkich nowych rozpoznań nowotworowych rocznie1. W Stanach Zjednoczonych szacuje się, że w 2025 roku zostanie zdiagnozowanych około 316 950 nowych przypadków raka piersi u kobiet2. To drugie co do częstości rozpoznanie nowotworu u kobiet, zaraz po nowotworach skóry innych niż czerniak3.

Co istotne, rak piersi występuje w każdym kraju na świecie. W 2022 roku był najczęstszym nowotworem u kobiet w 157 krajach spośród 1854. W tym samym roku spowodował około 670 tysięcy zgonów na całym świecie4. Mimo że rak piersi jest najczęstszą przyczyną zgonów z powodu nowotworów u kobiet na świecie, to w Stanach Zjednoczonych ustępuje on rakowi płuc jako druga najczęstsza przyczyna zgonów nowotworowych u kobiet1.

Rak piersi dotyka przede wszystkim kobiety w wieku 50 lat i starsze, choć może również występować u młodszych kobiet5. Mężczyźni również mogą zachorować na raka piersi, jednak stanowią oni zaledwie około 1% wszystkich przypadków i zgonów z powodu tej choroby2. W Stanach Zjednoczonych żyje obecnie ponad 4 miliony osób, które przeżyły raka piersi, co czyni tę grupę największą spośród wszystkich osób po leczeniu nowotworowym6.

Przyczyny raka piersi

Rak piersi rozwija się, gdy komórki w piersi zaczynają się zmieniać i tracą zdolność do prawidłowego wzrostu oraz zachowania. Czasami te zmiany prowadzą do powstania nienowotworowych stanów, takich jak hiperplazja atypowa (nadmierny rozrost komórek o nieprawidłowym wyglądzie) czy torbiele (wypełnione płynem woreczki)7. Mogą one również prowadzić do nienowotworowych guzów, takich jak brodawczaki wewnątrzprzewodowe. Jednak w niektórych przypadkach zmiany w komórkach piersi prowadzą właśnie do raka7.

Większość raków piersi zaczyna się w komórkach wyścielających przewody mleczne – są to rurki, które transportują mleko do brodawki. Ten typ raka nazywa się rakiem przewodowym. Rak może również rozpocząć się w komórkach zrazików, czyli grup gruczołów wytwarzających mleko. Taki nowotwór nazywa się rakiem zrazikowym7. Zarówno rak przewodowy, jak i zrazikowy mogą być in situ, co oznacza, że rak pozostaje w miejscu, w którym powstał i nie rozprzestrzenił się na okoliczne tkanki. Mogą być również inwazyjne, co oznacza, że przerosły do otaczających tkanek7.

Rak piersi jest czasami spowodowany przez dziedziczne mutacje genów. Mutacje w genach BRCA1 i BRCA2 są jednymi z najlepiej poznanych przyczyn dziedzicznego raka piersi8. Kobiety, które dziedziczą te mutacje, mają znacznie większe ryzyko zachorowania na raka piersi w ciągu życia. Jednak większość przypadków raka piersi nie jest związana z dziedzicznymi mutacjami genów, a inne czynniki odgrywają rolę w rozwoju choroby8.

Około 80% przypadków raka piersi to nowotwory inwazyjne, co oznacza, że guz może rozprzestrzenić się z piersi do innych części ciała5. Gdy rak piersi przedostaje się do innych części organizmu przez naczynia krwionośne i limfatyczne, mówi się, że doszło do przerzutów9.

Czynniki ryzyka

Istnieje wiele czynników, które zwiększają ryzyko rozwoju raka piersi. Wiek jest jednym z głównych czynników ryzyka – rak piersi występuje najczęściej u kobiet w wieku 50 lat i starszych5. Płeć również ma znaczenie, ponieważ kobiety są znacznie bardziej narażone na tę chorobę niż mężczyźni. Jednak nie można zapominać, że mężczyźni również mogą zachorować na raka piersi, choć stanowią oni niewielki odsetek przypadków5.

Historia rodzinna odgrywa ważną rolę w ryzyku rozwoju raka piersi. Kobiety, które mają krewnych pierwszego stopnia – matkę, siostrę lub córkę – chorujących na raka piersi, mają wyższe ryzyko zachorowania8. Jeśli w rodzinie występują mutacje w genach BRCA1, BRCA2 lub innych genach związanych z rakiem piersi, ryzyko znacznie wzrasta8.

Niektóre czynniki związane z historią hormonalną również wpływają na ryzyko. Wczesne rozpoczęcie miesiączkowania (przed 12. rokiem życia) oraz późna menopauza (po 55. roku życia) zwiększają narażenie organizmu na hormony estrogenu i progesteronu przez dłuższy czas, co może podnosić ryzyko8. Kobiety, które nigdy nie rodziły dzieci lub które urodziły pierwsze dziecko po 30. roku życia, również mogą mieć nieco wyższe ryzyko zachorowania8.

Styl życia również ma wpływ na ryzyko raka piersi. Spożywanie alkoholu zwiększa ryzyko zachorowania – im więcej alkoholu się pije, tym większe ryzyko10. Otyłość, zwłaszcza po menopauzie, również jest czynnikiem ryzyka, ponieważ nadmiar tkanki tłuszczowej może produkować dodatkowy estrogen8. Brak aktywności fizycznej także zwiększa ryzyko rozwoju raka piersi10.

Stosowanie hormonalnej terapii zastępczej, zwłaszcza terapii łączonej estrogenem i progesteronem, przez dłuższy czas może zwiększać ryzyko raka piersi10. Palenie papierosów również jest uznawane za czynnik, który może podnosić ryzyko tej choroby10.

Ważne jest, aby pamiętać, że mające wymienione czynniki ryzyka nie oznacza automatycznie, że ktoś zachoruje na raka piersi. Wiele kobiet z wieloma czynnikami ryzyka nigdy nie rozwija tej choroby, podczas gdy inne kobiety bez widocznych czynników ryzyka mogą ją rozwinąć. Około połowy wszystkich przypadków raka piersi występuje u kobiet, które nie mają innych specyficznych czynników ryzyka poza płcią i wiekiem4.

Objawy raka piersi

Rak piersi może rozwijać się po cichu, często bez żadnych objawów we wczesnych stadiach. W krajach zachodnich wiele przypadków wykrywanych jest podczas rutynowych badań przesiewowych, zanim pacjentka zauważy jakiekolwiek zmiany1. Bez badań przesiewowych rak piersi jest często wykrywany jako wyczuwalny guz w piersi1.

Jednym z najczęstszych objawów jest pojawienie się nowego guzka w piersi lub pod pachą11. Guzek może być twardy, bezbolesny i mieć nierówne krawędzie, choć niektóre guzy nowotworowe mogą być miękkie i zaokrąglone. Pogrubienie lub obrzęk części piersi również może wskazywać na problem11.

Zmiany skórne mogą być kolejnym sygnałem ostrzegawczym. Podrażnienie lub zmarszczenie skóry piersi, czasami przypominające skórkę pomarańczy, powinno wzbudzić niepokój11. Zaczerwienienie lub łuszczenie się skóry w okolicy brodawki sutkowej lub samej piersi również wymaga konsultacji lekarskiej11.

Zmiany dotyczące brodawki sutkowej są równie ważne. Może to być wciągnięcie brodawki do wewnątrz lub ból w okolicy brodawki11. Wydzielina z brodawki, inna niż mleko matki, w tym wydzielina krwista, zawsze powinna być zgłoszona lekarzowi11.

Jakakolwiek zmiana rozmiaru lub kształtu piersi powinna być powodem do wizyty u lekarza11. Ból w dowolnej części piersi również może być objawem, chociaż wiele stanów nienowotworowych również powoduje ból piersi11.

Warto wiedzieć, że nie ma takiego pojęcia jak typowa pierś. To, co jest normalne dla jednej kobiety, może być nienormalne dla innej. Większość kobiet mówi, że ich piersi wydają się guzkowate lub nierówne. Wygląd i odczucia piersi mogą być również zmieniane przez cykl menstruacyjny, ciążę, wiek i stosowanie niektórych leków11.

Zapobieganie rakowi piersi

Chociaż nie ma pewnego sposobu na całkowite zapobieżenie rakowi piersi, istnieje wiele działań, które mogą zmniejszyć ryzyko zachorowania. Regularna aktywność fizyczna jest jednym z najważniejszych czynników ochronnych. Ćwiczenia pomagają utrzymać zdrową wagę ciała, co jest szczególnie ważne po menopauzie, gdy otyłość zwiększa ryzyko raka piersi10.

Ograniczenie spożycia alkoholu również może zmniejszyć ryzyko. Nawet małe ilości alkoholu mogą zwiększać ryzyko raka piersi, dlatego zaleca się ograniczenie lub całkowite unikanie spożycia napojów alkoholowych10. Utrzymanie zdrowej diety bogatej w owoce, warzywa, pełnoziarniste produkty i chude białko może również wspierać ogólne zdrowie i potencjalnie zmniejszać ryzyko nowotworów10.

Karmienie piersią ma działanie ochronne przeciwko rakowi piersi. Kobiety, które karmią piersią przez dłuższy czas, mogą mieć mniejsze ryzyko rozwoju tej choroby10. Unikanie lub ostrożne stosowanie hormonalnej terapii zastępczej również jest zalecane, ponieważ długotrwałe stosowanie terapii łączonej estrogenem i progesteronem może zwiększać ryzyko10.

Rzucenie palenia papierosów jest kolejnym ważnym krokiem w redukcji ryzyka. Palenie jest związane z wieloma problemami zdrowotnymi, w tym z rakiem piersi10. Dla kobiet z bardzo wysokim ryzykiem raka piersi, na przykład z powodu mutacji genów BRCA1 lub BRCA2, dostępne są leki zmniejszające ryzyko. Leki takie jak tamoksyfen lub raloksyfen mogą być przepisywane kobietom w okresie przedmenopauzalnym lub pomenopauzalnym, aby zmniejszyć prawdopodobieństwo rozwoju raka3.

Regularne badania przesiewowe, takie jak mammografia, są kluczowe dla wczesnego wykrywania raka piersi. Wczesne wykrycie znacznie zwiększa szanse na skuteczne leczenie i przeżycie12. Kobiety powinny rozmawiać ze swoimi lekarzami o tym, kiedy rozpocząć badania przesiewowe i jak często je powtarzać, w zależności od ich indywidualnego ryzyka.

Niektóre kobiety z bardzo wysokim ryzykiem mogą rozważyć profilaktyczne usunięcie piersi lub jajników, aby znacznie zmniejszyć ryzyko rozwoju raka piersi i jajników. Jest to poważna decyzja, która powinna być podejmowana po dokładnej konsultacji z zespołem medycznym i ewentualnie z doradcą genetycznym10.

Patofizjologia raka piersi

Aby zrozumieć, jak rozwija się rak piersi, warto najpierw poznać budowę piersi. Pierś składa się z trzech głównych części: zrazików, przewodów i tkanki łącznej. Zraziki to gruczoły, które wytwarzają mleko. Przewody to rurki, które transportują mleko do brodawki. Tkanka łączna, która składa się z tkanki włóknistej i tłuszczowej, otacza i utrzymuje wszystko razem9.

Rak piersi rozwija się, gdy komórki w piersi zaczynają się dzielić i rosnąć w sposób niekontrolowany. Normalnie komórki w naszym ciele dzielą się i umierają w uporządkowany sposób. Jednak czasami proces ten zostaje zaburzony, a komórki zaczynają się dzielić zbyt szybko lub nie umierają, kiedy powinny. Te nieprawidłowe komórki mogą gromadzić się i tworzyć guz5.

Najczęściej rak piersi zaczyna się w przewodach mlecznych lub w zrazikach. Gdy komórki nowotworowe pozostają tylko w przewodach i nie rozprzestrzeniają się na okoliczne tkanki, stan ten nazywa się rakiem przewodowym in situ (DCIS). To wczesna forma raka, która nie jest jeszcze inwazyjna5. Jeśli nie jest leczona, DCIS może przejść w inwazyjny rak piersi u nawet 40% pacjentek3.

Gdy komórki nowotworowe przełamują granice przewodów lub zrazików i zaczynają rosnąć w otaczających tkankach piersi, mówi się o raku inwazyjnym. Najczęstszym typem jest inwazyjny rak przewodowy (IDC), który stanowi około 70-80% wszystkich raków piersi9. Drugim najczęstszym typem jest inwazyjny rak zrazikowy, który zaczyna się w zrazikach i rozprzestrzenia się na okoliczne tkanki5.

Komórki raka piersi mogą również rozprzestrzeniać się poza pierś przez naczynia limfatyczne i krwionośne. Układ limfatyczny składa się z sieci naczyń i węzłów, które pomagają w walce z infekcjami. Komórki nowotworowe mogą przedostać się do węzłów chłonnych pod pachą lub w pobliżu obojczyka, a stamtąd mogą dotrzeć do innych części ciała8. Gdy rak piersi rozprzestrzenia się do innych narządów, takich jak kości, wątroba, płuca lub mózg, mówi się o raku piersi z przerzutami lub zaawansowanym raku piersi9.

Komórki raka piersi mogą mieć na swojej powierzchni różne receptory białkowe. Niektóre guzy mają receptory dla hormonów estrogenu i progesteronu, co oznacza, że te hormony mogą stymulować wzrost raka. Inne guzy mają duże ilości białka zwanego HER2, które również sprzyja wzrostowi komórek nowotworowych8. Istnieją również guzy, które nie mają żadnego z tych receptorów, zwane rakiem potrójnie ujemnym (TNBC). Ten typ raka jest bardziej agresywny i trudniejszy do leczenia5.

Zrozumienie tych różnic w typach i podtypach raka piersi jest kluczowe, ponieważ pozwala lekarzom dostosować leczenie tak, aby było jak najbardziej skuteczne i miało jak najmniej skutków ubocznych5. Badanie próbek patologicznych pod kątem receptorów estrogenowych, progesteronowych i HER2 jest standardem w diagnostyce raka piersi, ponieważ pomaga to w wyborze odpowiedniej terapii3.