Zapalenie wsierdzia bakteryjne Podstawowe informacje

Czym jest zapalenie wsierdzia bakteryjne?

Zapalenie wsierdzia bakteryjne, nazywane również infekcyjnym zapaleniem wsierdzia, to infekcja wywołana przez bakterie, które przedostają się do krwi i osiedlają się na wewnętrznej wyściółce serca, zastawkach sercowych lub w naczyniach krwionośnych. Serce posiada cztery zastawki, które pomagają kierować przepływem krwi przez serce, płuca i dalej do całego organizmu. Gdy osoba choruje na zapalenie wsierdzia bakteryjne, te zastawki mogą nie działać prawidłowo, co zmusza serce do cięższej pracy, aby pompować krew do organizmu.1

To schorzenie jest niezwykle poważne i może prowadzić do śmierci, szczególnie jeśli nie zostanie szybko leczone. Bakterie mogą tworzyć grudki wraz z płytkami krwi, fibryną (białkiem biorącym udział w krzepnięciu krwi) i innymi substancjami obecnymi we krwi. Te narośla, nazywane wegetacjami, mogą uszkadzać tkanki serca i prowadzić do poważnych komplikacji.2

Chociaż serce jest zwykle dobrze chronione przed infekcjami, bakterie mogą łatwiej ominąć układ odpornościowy u osób z określonymi schorzeniami serca. Rozróżnia się dwa główne typy zapalenia wsierdzia: infekcyjne i nieinfekcyjne. Zapalenie infekcyjne występuje, gdy drobnoustroje (zazwyczaj bakterie) przyczepiają się do uszkodzonej tkanki serca i jest to najczęstsza postać choroby.2

Epidemiologia - jak często występuje zapalenie wsierdzia

Zapalenie wsierdzia jest rzadkim schorzeniem w większości krajów rozwiniętych. W Stanach Zjednoczonych rocznie hospitalizowanych jest około 34 000 pacjentów z powodu infekcyjnego zapalenia wsierdzia. Częstość występowania wynosi około 3 do 7 przypadków na 100 000 osób rocznie.34

Zapalenie wsierdzia częściej dotyka starszych osób, chociaż przypadki odnotowano również u dzieci, szczególnie u tych urodzonych z wadami wrodzonymi serca. Mężczyźni chorują dwukrotnie częściej niż kobiety.5

Paradoksalnie, liczba przypadków zapalenia wsierdzia rośnie właśnie dzięki postępom w medycynie. Dzieje się tak dlatego, że coraz więcej osób jest leczonych poprzez wymianę zastawek sercowych lub operacje naprawcze wrodzonych wad serca. Te zabiegi, choć ratujące życie, mogą zwiększać ryzyko rozwoju infekcji. Ponadto rosnąca liczba osób używających kardiostymulatorów i innych urządzeń wszczepianych do serca również przyczynia się do wzrostu zachorowań.5

W ostatnich dziesięcioleciach nastąpiły znaczące zmiany w epidemiologii zapalenia wsierdzia. Podczas gdy w latach 60. XX wieku najczęściej identyfikowanym patogenem był paciorkowiec zieloninujący, obecnie najczęściej wykrywanym drobnoustrojem jest gronkowiec złocisty. Ta zmiana jest częściowo związana ze wzrostem liczby osób używających narkotyków dożylnie w Ameryce Północnej, jak również z większą liczbą zabiegów medycznych związanych z opieką zdrowotną.3

Przyczyny zapalenia wsierdzia bakteryjnego

Główną przyczyną zapalenia wsierdzia bakteryjnego jest przedostanie się bakterii do krwioobiegu i ich osiedlenie się w sercu. Zdrowe serce ma gładką wyściółkę z prawidłowymi strukturami zastawkowymi, co utrudnia bakteriom przyczepienie się do nich. Jednak osoby z wadami serca mogą mieć nieprawidłową wyściółkę wewnętrzną serca z powodu pogrubionych zastawek, które powodują nieprawidłowe otwieranie się lub przeciekanie zastawki.6

Bakterie mogą dostać się do krwi na wiele różnych sposobów. Jednym z najczęstszych jest przez jamę ustną, gdzie drobnoustroje mogą przedostać się do krwiobiegu podczas zabiegów stomatologicznych, czyszczenia zębów, a nawet rutynowego szczotkowania zębów, jeśli dziąsła są w złym stanie. Bakterie obecne w jamie ustnej, przewodzie pokarmowym lub drogach moczowych mogą przemieszczać się przez krew i powodować narosty lub dziury w zastawkach lub tkankach, poważnie uszkadzając serce.7

Najbardziej powszechne drobnoustroje wywołujące zapalenie wsierdzia bakteryjnego to paciorkowce zieloninujące, enterokoki, gronkowce koagulazo-dodatnie oraz gronkowce koagulazo-ujemne. Wybór terapii antybiotykowej zależy od identyfikacji i wrażliwości drobnoustroju wywołującego infekcję, rodzaju zastawki sercowej (własnej lub sztucznej) oraz charakterystyki pacjenta, takiej jak alergie na leki.8

Nawet po operacji mogą pozostać chropowate obszary z powodu tworzenia się tkanki bliznowatej lub chirurgicznych łat, co ułatwia bakteriom przyczepienie się i rozwój infekcji. To wyjaśnia, dlaczego osoby z przebytymi operacjami serca są szczególnie narażone na rozwój zapalenia wsierdzia.6

Czynniki ryzyka - kto jest najbardziej narażony

Istnieje wiele czynników, które zwiększają ryzyko rozwoju zapalenia wsierdzia bakteryjnego. Pacjenci z większością wrodzonych wad serca, nabytych wad zastawkowych (takich jak choroba reumatyczna serca), sztucznymi zastawkami oraz osoby, które przeszły już wcześniej zapalenie wsierdzia bakteryjnego, są szczególnie narażone.8

Wysokie ryzyko występuje u osób z pewnymi złożonymi sinicznymi wrodzonymi chorobami serca, takimi jak przełożenie wielkich naczyń czy tetralogia Fallota. Poza izolowanym ubytkiem przegrody międzyprzedsionkowej typu secundum, inne wrodzone wady wiążą się ze zwiększonym ryzykiem infekcji.8

Osoby używające narkotyków dożylnie są również znacznie bardziej narażone na rozwój zapalenia wsierdzia. Używanie niesterylnych igieł wprowadza bakterie bezpośrednio do krwiobiegu, co znacząco zwiększa ryzyko infekcji serca.5

Inne czynniki ryzyka obejmują posiadanie kardiomiopatii przerostowej (stanu, w którym komórki mięśnia sercowego są powiększone, a ściany komór serca zgrubione) oraz uszkodzone zastawki sercowe z powodu infekcji lub choroby serca. Osoby z rozrusznikami serca i innymi urządzeniami wszczepianymi do serca również należą do grupy podwyższonego ryzyka.5

Choroby dziąseł stanowią istotny czynnik ryzyka, ponieważ bakterie z jamy ustnej mogą łatwo przedostawać się do krwiobiegu. Oprócz tego różne infekcje bakteryjne lub wirusowe, osłabiony układ odpornościowy, choroby autoimmunologiczne oraz przyjmowanie niektórych leków, takich jak antydepresanty i leki moczopędne, mogą zwiększać podatność na zachorowanie.4

Objawy zapalenia wsierdzia bakteryjnego

Początkowe objawy zapalenia wsierdzia są podobne do grypy i obejmują wysoką gorączkę, dreszcze, bóle głowy oraz bóle stawów i mięśni. Te wczesne oznaki mogą być łatwo pomylone z innymi powszechnymi chorobami, co czasami opóźnia prawidłową diagnozę.5

Istnieją dwa główne typy zapalenia wsierdzia, które różnią się przebiegiem klinicznym. Ostre zapalenie wsierdzia to gorączkowa choroba, która szybko uszkadza struktury serca i rozprzestrzenia się przez krew. Może prowadzić do śmierci w ciągu tygodni, jeśli nie jest leczona. Podostre zapalenie wsierdzia ma wolniejszy przebieg choroby i może być obecne przez tygodnie lub miesiące z postupowym pogorszeniem, chyba że wystąpią powikłania w postaci poważnego zdarzenia zatorowego lub pęknięcia struktury.9

Bez leczenia infekcja uszkadza zastawki sercowe i zakłóca normalny przepływ krwi przez serce. Może to wywołać szereg zagrażających życiu powikłań. Do innych objawów zapalenia wsierdzia należą ból w klatce piersiowej, szmer sercowy (nietypowy dźwięk serca słyszalny podczas badania stetoskopem) oraz przyspieszone bicie serca.2

W miarę postępu choroby mogą pojawić się bardziej poważne objawy wskazujące na powikłania. Pacjenci mogą doświadczać objawów niewydolności serca, stanu w którym serce nie jest w stanie pompować wystarczającej ilości krwi, aby odpowiednio zaspokoić potrzeby organizmu. Mogą również wystąpić objawy udaru, gdy dopływ krwi do mózgu zostaje przerwany.5

Zapobieganie zapaleniu wsierdzia

Zapobieganie jest kluczowym elementem postępowania z zapaleniem wsierdzia bakteryjnego. Amerykańskie Towarzystwo Kardiologiczne opublikowało zaktualizowane zalecenia dotyczące profilaktyki zapalenia wsierdzia bakteryjnego, które podkreślają znaczenie odpowiednich działań zapobiegawczych u osób z grupy ryzyka.8

Praktykowanie dobrej higieny jamy ustnej jest jednym z najważniejszych sposobów zapobiegania zapaleniu wsierdzia. Obejmuje to codzienne szczotkowanie zębów i używanie nici dentystycznej oraz regularne wizyty u dentysty co najmniej dwa razy w roku. Upewnij się, że twój dentysta wie o tym, że jesteś narażony na zapalenie wsierdzia lub że miałeś je w przeszłości.10

W niektórych przypadkach osoby z grupy wysokiego ryzyka mogą potrzebować przyjmowania antybiotyków przed określonymi zabiegami medycznymi, stomatologicznymi lub chirurgicznymi. Nie należy przeprowadzać żadnego z tych zabiegów bez wcześniejszej konsultacji z lekarzem lub dentystą. Lekarz może wystawić kartę do noszenia w portfelu, która informuje, że potrzebujesz profilaktycznych antybiotyków przed określonymi procedurami.10

Dla osób używających narkotyków, zaprzestanie ich używania, szczególnie narkotyków przyjmowanych dożylnie, znacząco zmniejsza ryzyko zapalenia wsierdzia. Programy leczenia uzależnień mogą pomóc w bezpiecznym zaprzestaniu używania narkotyków i zmniejszeniu związanego z tym ryzyka zdrowotnego.5

Zmiany w stylu życia, takie jak utrzymywanie zdrowego układu odpornościowego poprzez odpowiednią dietę, regularną aktywność fizyczną i wystarczający sen, mogą również pomóc w ochronie przed infekcjami. Choć te środki nie gwarantują całkowitej ochrony, mogą znacząco zmniejszyć ryzyko rozwoju zapalenia wsierdzia.4

Patofizjologia - jak zapalenie wsierdzia wpływa na organizm

Zapalenie wsierdzia bakteryjne powoduje głębokie zmiany w normalnym funkcjonowaniu organizmu, szczególnie w sercu i układzie krążenia. Proces chorobowy rozpoczyna się, gdy bakterie dostają się do krwiobiegu i przyczepiają się do uszkodzonych obszarów serca, zwłaszcza do zastawek sercowych.2

Po przyczepeniu się bakterie zaczynają się namnażać i tworzyć struktury zwane wegetacjami. Te narośla składają się z bakterii, fibryny (białka zaangażowanego w krzepnięcie krwi) i płytek krwi. W miarę jak stan zapalny się pogłębia, wegetacje rozpadają się i uszkadzają otaczającą tkankę sercową. Może to poważnie uszkodzić zastawki sercowe, powodując ich nieprawidłowe funkcjonowanie.2

Uszkodzenie zastawek sercowych zakłóca normalny przepływ krwi przez serce. Zastawki mogą nie zamykać się prawidłowo, co powoduje cofanie się krwi (regurgitację), lub mogą być zwężone, utrudniając przepływ krwi. To zmusza serce do cięższej pracy, aby pompować krew do całego organizmu. W niektórych przypadkach serce nie jest w stanie wypompować wystarczającej ilości krwi, co prowadzi do niewydolności serca.1

Bakterie mogą również tworzyć grudki wraz z innymi substancjami we krwi. Te grudki mogą oderwać się i podróżować przez krwiobieg do innych części ciała, powodując blokady w naczyniach krwionośnych. Gdy te zakrzepy docierają do mózgu, mogą powodować udar. Jeśli dotrą do płuc, mogą wywołać zatorowość płucną. Zakrzepy mogą również uszkadzać nerki, śledzionę i inne narządy.1

W niektórych przypadkach infekcja może prowadzić do tworzenia się ropni (zbiorników ropy) lub przetok (nieprawidłowych połączeń między strukturami) w mięśniu sercowym. Te powikłania dodatkowo osłabiają strukturę serca i zwiększają ryzyko poważnych problemów zdrowotnych.11

Wpływ zapalenia wsierdzia wykracza poza samo serce. Układ odpornościowy organizmu reaguje na infekcję, powodując ogólnoustrojowy stan zapalny. To może prowadzić do gorączki, zmęczenia i ogólnego złego samopoczucia. Przedłużająca się infekcja i stan zapalny mogą również wpływać na funkcjonowanie innych narządów i układów w całym organizmie.12