Rak przejściowokomórkowy przerzutowy

Czym jest rak przejściowokomórkowy

Rak przejściowokomórkowy, znany również jako rak urotelialny, to nowotwór, który rozwija się w komórkach przejściowych wyścielających układ moczowy1. Te specjalne komórki tworzą wewnętrzną wyściółkę miedniczki nerkowej, moczowodów, pęcherza moczowego i cewki moczowej. Mogą one zmieniać kształt i rozciągać się, co pozwala tym częściom ciała na rozszerzanie się w celu gromadzenia lub przepływu moczu2.

Rak przejściowokomórkowy miedniczki nerkowej stanowi tylko 7% wszystkich nowotworów nerek, podczas gdy rak przejściowokomórkowy moczowodu odpowiada za zaledwie 4% nowotworów górnych dróg moczowych3. Najczęściej ten typ raka występuje w pęcherzu moczowym, gdzie stanowi około 90% wszystkich przypadków raka pęcherza w Stanach Zjednoczonych4.

Postać przerzutowa oznacza, że nowotwór rozprzestrzenił się poza pierwotne miejsce występowania do innych części organizmu. Jest to zaawansowane stadium choroby, które wymaga szczególnego podejścia terapeutycznego5.

• Miedniczka nerkowa
• Moczowody
• Pęcherz moczowy
• Nerki

Objawy choroby

Objawy raka przejściowokomórkowego mogą nie pojawić się od razu. Krew w moczu, nazywana krwiomoczem, jest zwykle pierwszym zauważalnym objawem4. Pojawienie się krwi w moczu powinno być zawsze sygnałem do pilnej konsultacji lekarskiej.

Inne objawy, które mogą wystąpić, obejmują1:

• Ból w dolnej części pleców
• Bolesne lub częste oddawanie moczu
• Uczucie zmęczenia
• Niewyjaśniona utrata masy ciała
• Guz lub masa w okolicy nerek (po bokach i plecach, między żebrami a biodrami)

W przypadku przerzutowego raka przejściowokomórkowego objawy mogą zależeć od lokalizacji przerzutów. Pacjenci mogą odczuwać dolegliwości związane z zajęciem różnych narządów przez komórki nowotworowe.

Miejsca przerzutów

Rak przejściowokomórkowy pęcherza zwykle daje przerzuty do węzłów chłonnych miednicy oraz do narządów wewnętrznych, w tym płuc, wątroby i kości5. Inne miejsca przerzutów mogą obejmować mózg, szczególnie po zastosowaniu chemioterapii systemowej.

W literaturze medycznej opisano również nietypowe lokalizacje przerzutów. W jednym z przypadków odnotowano przerzut do tkanek miękkich obręczy barkowej u 54-letniego mężczyzny5. Chociaż takie przypadki są rzadkie, pokazują one, że nowotwór może rozprzestrzenić się do nieoczekiwanych miejsc w organizmie.

Pacjenci z guzami, które przenikają przez ścianę urotelialną lub dają przerzuty odległe, zwykle nie mogą być wyleczeni dostępnymi formami leczenia3. Dlatego tak ważne jest wczesne wykrycie i leczenie tej choroby, zanim dojdzie do rozwoju przerzutów.

Leczenie przerzutowego raka przejściowokomórkowego

Po ustaleniu rozpoznania raka przejściowokomórkowego górnych dróg moczowych leczenie jest obowiązkowe. Interwencja chirurgiczna jest główną formą radykalnego leczenia choroby zlokalizowanej6.

W przypadku choroby przerzutowej lub pacjentów, u których leczenie chirurgiczne jest przeciwwskazane z powodu złego stanu ogólnego, zazwyczaj stosuje się leczenie farmakologiczne6. Chemioterapia oparta na cisplatynie jest obecnie standardem opieki w pierwszej linii leczenia pacjentów z przerzutowym rakiem urotelialnym. Jednak nawet do 50% pacjentów nie kwalifikuje się do leczenia cisplatyną, co wymaga alternatywnych opcji terapeutycznych7.

Inhibitory punktów kontrolnych immunologicznych okazały się skuteczne u pacjentów, którzy nie kwalifikują się do leczenia cisplatyną7. Są to nowoczesne leki, które pomagają układowi odpornościowemu rozpoznawać i zwalczać komórki nowotworowe.

Leczenie podtrzymujące awelumabem wykazało poprawę całkowitego przeżycia i przeżycia wolnego od progresji w porównaniu z samą najlepszą opieką wspomagającą u pacjentów z rakiem urotelialnym reagującym na leczenie pochodnymi platyny7.

Koniugaty przeciwciało-lek i terapia celowana z użyciem inhibitorów receptora czynnika wzrostu fibroblastów (FGFR) wykazały obiecujące wyniki u wybranych pacjentów, szczególnie u tych z chorobą przerzutową, która postępowała pomimo chemioterapii opartej na pochodnych platyny7.

W 2023 roku przedstawiono przełomowe wyniki dwóch badań III fazy. Kombinacja enfortumab vedotin i pembrolizumabu wykazała znaczącą poprawę całkowitego przeżycia, przeżycia wolnego od progresji i ogólnego odsetka odpowiedzi w porównaniu z samą chemioterapią7. Ponadto terapia erdafiytinibem skutkowała znacząco dłuższym całkowitym przeżyciem niż chemioterapia wśród pacjentów z rakiem urotelialnym i zmianami FGFR po wcześniejszym leczeniu inhibitorami punktów kontrolnych immunologicznych7.

Rola radioterapii w leczeniu raka przejściowokomórkowego górnych dróg moczowych nie jest dobrze określona. Niektóre badania sugerują zastosowanie uzupełniającej radioterapii w celu poprawy kontroli miejscowej po radykalnym leczeniu chirurgicznym w przypadku choroby wysokiego stopnia złośliwości6.

Rokowanie

Rokowanie w raku przejściowokomórkowym zależy głównie od stopnia zaawansowania choroby w momencie rozpoznania. Te nowotwory można wyleczyć u ponad 90% pacjentów, jeśli są powierzchowne i ograniczone do miedniczki nerkowej lub moczowodu3.

Pacjenci z głęboko inwazyjnymi guzami ograniczonymi do miedniczki nerkowej lub moczowodu mają 10% do 15% szans na wyleczenie3. Głównym czynnikiem rokowniczym w momencie rozpoznania raka przejściowokomórkowego górnych dróg moczowych jest głębokość naciekania do lub przez ścianę urotelium8.

Większość guzów powierzchownych jest dobrze zróżnicowana, podczas gdy guzy naciękające są zwykle słabo zróżnicowane8. Rak urotelialny w pęcherzu lub nerce powoduje podobne objawy i ma podobne rokowanie. Wykryty wcześnie jest łatwy do leczenia, ale często nawraca4.

Pomimo postępów w leczeniu pierwszej linii, rokowanie pozostaje złe, a wyzwania związane z wyborem optymalnych terapii, sekwencji leczenia i schematów kombinowanych nadal istnieją7. Dlatego tak ważne jest regularne monitorowanie pacjentów i dostosowywanie leczenia do ich indywidualnych potrzeb.