Gruczolakorak jelita grubego

Czym jest gruczolakorak jelita grubego?

Gruczolakorak jelita grubego to rodzaj nowotworu, który rozwija się w jelicie grubym. Jelito grube składa się z okrężnicy i odbytnicy, które tworzą ostatnią część układu pokarmowego. Istnieją różne typy nowotworów okrężnicy i odbytnicy, ale gruczolakorak jest najczęstszym z nich1.

Gdy lekarze mówią o raku jelita grubego, zwykle mają na myśli właśnie gruczolakorak jelita grubego. Ten typ nowotworu rozwija się z gruczołów, czyli komórek wydzielniczych, które wyścielają narządy wewnętrzne i wytwarzają śluz oraz soki trawienne2.

Gruczolakorak stanowi ponad 95% wszystkich nowotworów jelita grubego. Jest to nowotwór, który powstaje w błonie śluzowej wytwarzającej śluz w okrężnicy lub odbytnicy3.

Przyczyny choroby

Przyczyny gruczolakoraka jelita grubego nie są do końca poznane. Naukowcy wiedzą jednak, że zmiany w DNA komórek mogą prowadzić do powstania nowotworu. DNA to materiał genetyczny, który zawiera geny nadające nam cechy wyglądu i funkcjonowania organizmu. DNA jest przekazywane przez rodziców1.

Aby powstał rak jelita grubego, wiele różnych genów musi ulec zmianom. Istnieją dwa główne typy mutacji genowych wpływających na rozwój tej choroby1:

• Dziedziczne mutacje genów – przekazywane są z pokolenia na pokolenie i powodują niewielką liczbę przypadków raka jelita grubego.
• Nabyte mutacje genów – nie są związane z genami rodzinnymi, występują w trakcie życia człowieka. Nabyte mutacje genów powodują większość przypadków gruczolakoraka jelita grubego.

Rak jelita grubego często rozwija się z polipów, czyli nieprawidłowych narośli w okrężnicy lub odbytnicy. Z czasem niektóre polipy mogą przekształcić się w nowotwór. Badania przesiewowe mogą wykryć polipy, dzięki czemu można je usunąć, zanim staną się rakiem4.

Czynniki ryzyka

Pewne warunki zwiększają prawdopodobieństwo rozwoju gruczolakoraka jelita grubego. Do grupy najwyższego ryzyka należą kobiety w wieku 50 lat lub starsze. Afroamerykanie mają najwyższe ryzyko spośród wszystkich grup etnicznych w Stanach Zjednoczonych1.

Dodatkowe czynniki ryzyka obejmują1:

• Palenie tytoniu
• Cukrzyca typu 2
• Brak aktywności fizycznej
• Otyłość lub nadwaga
• Nadmierne spożycie alkoholu
• Dziedziczenie mutacji genów
• Dieta bogata w tłuszcze i uboga w błonnik
• Rodzinna historia raka jelita grubego
• Spożywanie dużych ilości czerwonego mięsa i przetworzonego mięsa

Rak jelita grubego jest trzecim najczęściej diagnozowanym nowotworem i drugą najczęstszą przyczyną zgonów związanych z rakiem na świecie5. Zgodnie z danymi amerykańskich Centrów Kontroli i Prewencji Chorób, osoby w wieku 45 lat lub starsze powinny porozmawiać z lekarzem o badaniach przesiewowych4.

Objawy gruczolakoraka

Objawy gruczolakoraka różnią się znacznie w zależności od typu nowotworu. Niektóre z najczęstszych objawów, które pokrywają się w różnych przypadkach, to2:

• Ból w okolicy dotkniętego narządu
• Krew w płynach ustrojowych (takich jak mocz, stolec lub ślina)
• Zmiany apetytu lub masy ciała
• Wzdęcia

Czasami nieprawidłowe narosty, zwane polipami, tworzą się w okrężnicy lub odbytnicy. Z czasem niektóre polipy mogą przekształcić się w nowotwór4.

Rozprzestrzenianie się nowotworu

Mimo że gruczolakoraki zaczynają się rozwijać w gruczołach wyścielających narządy, mogą ostatecznie rozprzestrzenić się do innych części ciała. Może to obejmować mózg, wątrobę, węzły chłonne, kości lub szpik kostny2.

Gdy gruczolakorak się rozprzestrzenia, lekarze określają to na jeden z dwóch sposobów2:

• Inwazyjny gruczolakorak – gdy komórki nowotworowe rozprzestrzeniają się na otaczające tkanki i pobliskie węzły chłonne.
• Przerzutowy gruczolakorak – gdy komórki nowotworowe oddzielają się od pierwotnego guza i przemieszczają się do odległych części ciała przez układ krwionośny lub limfatyczny.

Rak okrężnicy rozwija się z warstw błony śluzowej, tkanki i mięśni, które tworzą ścianę jelita grubego. Rozpoczyna się w błonie śluzowej, najwewnętrzniejszej warstwie okrężnicy, która składa się z komórek wytwarzających i wydzielających śluz oraz inne płyny. Jeśli te komórki zmutują lub ulegną zmianie, mogą utworzyć polipa okrężnicy6.

Rozpoznanie choroby

Do diagnozowania raka jelita grubego używa się badań, które obrazują okrężnicę i odbytnicę1. Badania przesiewowe pomagają również wykryć raka jelita grubego we wczesnym stadium, gdy leczenie jest najbardziej skuteczne4.

Jeśli masz 45 lat lub więcej, porozmawiaj z lekarzem o badaniach przesiewowych. Jeśli uważasz, że możesz mieć zwiększone ryzyko raka jelita grubego, porozmawiaj z lekarzem o tym, kiedy rozpocząć badania przesiewowe, które badanie jest dla ciebie odpowiednie i jak często się badać4.

Po zdiagnozowaniu raka jelita grubego wykonuje się badania obrazowe, aby ustalić, czy komórki nowotworowe rozprzestrzeniły się w obrębie okrężnicy lub do innych części ciała7.

Metody leczenia

Chirurgia jest jedyną metodą leczenia, która może wyleczyć zlokalizowany rak jelita grubego (stadium I-III). Chirurgiczne usunięcie może również stanowić jedyną opcję leczenia dla pacjentów z ograniczonymi przerzutami w wątrobie lub płucach (stadium IV)8.

Tradycyjne metody leczenia raka jelita grubego obejmują chemioterapię, radioterapię i chirurgię. Immunoterapia to rodzaj leczenia, który wykorzystuje własny układ odpornościowy człowieka do zwalczania komórek nowotworowych3.

Chemioterapia zamiast chirurgii jest standardowym postępowaniem u pacjentów z przerzutowym rakiem jelita grubego8. Opcje leczenia obejmują9:

• Chirurgiczne usunięcie nowotworu
• Chemioterapia
• Radioterapia
• Immunoterapia i terapie celowane

Chemioterapia uzupełniająca jest standardem dla pacjentów z chorobą w stadium III. Jej stosowanie w stadium II jest kontrowersyjne, ale obecne wytyczne zalecają jej zastosowanie u wybranych pacjentów z czynnikami ryzyka nawrotu8.

Zapobieganie i badania przesiewowe

Badania przesiewowe są kluczowe w wykrywaniu polipów, zanim przekształcą się w raka. Badania przesiewowe pomagają również wykryć raka jelita grubego we wczesnym stadium, gdy leczenie działa najlepiej4.

Lekarze zalecają wprowadzenie prostych zmian w stylu życia, które mogą pomóc zmniejszyć ryzyko rozwoju raka jelita grubego10:

• Rzuć palenie – palenie może zwiększać ryzyko raka jelita grubego
• Ogranicz spożycie alkoholu – nadmierne spożycie alkoholu może zwiększać ryzyko rozwoju raka jelita grubego
• Jedz zdrowo – dieta bogata w warzywa i błonnik, a uboga w czerwone i przetworzone mięso
• Ćwicz regularnie – regularna aktywność fizyczna pomaga zmniejszyć ryzyko
• Utrzymuj zdrową masę ciała – otyłość zwiększa ryzyko raka jelita grubego
• Wykonuj badania przesiewowe – to najważniejszy sposób na wczesne wykrycie choroby

Badania pokazują, że pacjenci, którzy stosują zdrowy styl życia, taki jak spożywanie pożywnych pokarmów lub ćwiczenia fizyczne, nie tylko cieszą się lepszą jakością życia, ale mogą również wpływać na wyniki leczenia11.