Nowotwór otrzewnej to rzadki rodzaj nowotworu, który rozwija się w cienkiej błonie wyścielającej jamę brzuszną. Choroba często nie daje objawów przez długi czas, dlatego wielu pacjentów dowiaduje się o diagnozie dopiero w zaawansowanym stadium. Pierwszym krokiem w leczeniu jest zazwyczaj operacja, po której następuje chemioterapia lub terapia celowana.
Najważniejsze informacje
check_circleNowotwór otrzewnej to rzadka choroba – diagnozuje się mniej niż 7 przypadków na milion osób rocznie
check_circleChoroba często nie daje objawów przez długi czas, dlatego większość pacjentów dowiaduje się o diagnozie w zaawansowanym stadium
check_circleKobiety są znacznie bardziej narażone na pierwotnego raka otrzewnej niż mężczyźni, szczególnie po 55. roku życia
check_circleMutacje genów BRCA1 i BRCA2 znacznie zwiększają ryzyko zarówno raka jajnika, jak i raka otrzewnej
check_circleObjawy nowotworu otrzewnej – wzdęcia, bóle brzucha, zmiany w pracy jelit – są bardzo niespecyficzne i łatwo je pomylić z innymi dolegliwościami
check_circleWtórny nowotwór otrzewnej najczęściej powstaje z przerzutów raka jajnika, jelita grubego, żołądka lub trzustki
check_circleZdrowy styl życia – unikanie palenia, zdrowa dieta i aktywność fizyczna – może zmniejszyć ogólne ryzyko nowotworów
check_circleKobiety, które urodziły dzieci, karmiły piersią lub przyjmowały doustne środki antykoncepcyjne, mogą mieć niższe ryzyko raka otrzewnej
Czym jest nowotwór otrzewnej?
Nowotwór otrzewnej, zwany również rakiem otrzewnej, to choroba nowotworowa, która dotyka otrzewną – delikatną, cienką błonę wyścielającą wnętrze jamy brzusznej. Ta tkanka otacza również wiele narządów znajdujących się w brzuchu, takich jak pęcherz moczowy, jelita, odbytnica czy macica. Otrzewna składa się z komórek nabłonkowych, które chronią powierzchnie ciała i wytwarzają płyn ułatwiający swobodny ruch narządów wewnętrznych w jamie brzusznej.
Nowotwór otrzewnej występuje wtedy, gdy komórki wchodzące w skład otrzewnej zaczynają rosnąć w sposób niekontrolowany i nieprawidłowy. Powstałe guzy mogą zajmować coraz większą powierzchnię otrzewnej, a w miarę postępu choroby mogą rozprzestrzeniać się na sąsiednie narządy i tkanki. W niektórych przypadkach komórki nowotworowe mogą przenosić się do innych części organizmu przez układ krwionośny lub limfatyczny.
Rodzaje nowotworów otrzewnej
Lekarze dzielą raka otrzewnej na dwie główne kategorie w zależności od tego, gdzie po raz pierwszy pojawia się choroba. Pierwotny nowotwór otrzewnej powstaje bezpośrednio w komórkach tworzących otrzewną. Jest to sytuacja bardzo rzadka i dotyczy przede wszystkim kobiet. Wtórny nowotwór otrzewnej, nazywany również karczyniakiem otrzewnowym, rozwija się wtedy, gdy rak powstały w innym miejscu organizmu – najczęściej w jajnikach, jelicie grubym, żołądku, trzustce, wyrostku robaczkowym lub odbytnicy – rozprzestrzenia się na otrzewną.
Pierwotny nowotwór otrzewnej ma wiele wspólnego z najczęstszym typem raka jajnika, zwanym rakiem nabłonkowym. Oba rodzaje nowotworów wyglądają podobnie pod mikroskopem, wywołują podobne objawy i są leczone w bardzo zbliżony sposób. Co ciekawe, pierwotny nowotwór otrzewnej może się rozwinnąć nawet u kobiet, które przeszły operację usunięcia jajników.
Epidemiologia – jak często występuje nowotwór otrzewnej?
Pierwotny nowotwór otrzewnej jest bardzo rzadką chorobą. Lekarze rozpoznają mniej niż 7 przypadków na każdy milion ludzi rocznie. Te liczby mogą jednak nie odzwierciedlać pełnego obrazu sytuacji. Badacze szacują, że nawet 15% kobiet, u których zdiagnozowano zaawansowanego raka jajnika, może w rzeczywistości mieć nowotwór otrzewnej.
Choroba ta dotyka głównie kobiety, a mężczyźni zachorują na nią znacznie rzadziej. Większość osób, u których rozpoznano pierwotnego raka otrzewnej, to kobiety w wieku około 56–62 lat. Jeśli chodzi o wtórnego raka otrzewnej, który powstaje z przerzutów innych nowotworów, sytuacja wygląda inaczej – wtedy choroba może dotyczyć zarówno kobiet, jak i mężczyzn, w zależności od tego, jaki nowotwór pierwotny dał początek przerzutom.
Przyczyny – dlaczego powstaje nowotwór otrzewnej?
Dokładne przyczyny powstawania pierwotnego nowotworu otrzewnej nie są do końca poznane. Wiemy jednak, że choroba rozwija się wtedy, gdy w komórkach otrzewnej dochodzi do serii mutacji genetycznych, czyli zmian w DNA. Te mutacje powodują, że komórki zaczynają się niekontrolowanie dzielić i nie umierają wtedy, kiedy powinny. W efekcie powstają guzy nowotworowe.
W przypadku wtórnego nowotworu otrzewnej przyczyna jest bardziej oczywista – choroba powstaje wtedy, gdy komórki nowotworowe z innego narządu (na przykład jajnika, jelita grubego, żołądka czy trzustki) przedostają się do otrzewnej i tam tworzą nowe ogniska. Taka sytuacja oznacza, że pierwotny nowotwór osiągnął zaawansowane stadium i zaczął tworzyć przerzuty.
Niektóre badania sugerują, że pewne czynniki genetyczne mogą zwiększać ryzyko zachorowania. Szczególnie istotne są mutacje w genach BRCA1 i BRCA2, które są również związane z rakiem jajnika i rakiem piersi. Osoby z tymi mutacjami mają wyższe ryzyko rozwoju nowotworu otrzewnej.
Czynniki ryzyka – kto jest bardziej narażony?
Kobiety są znacznie bardziej narażone na pierwotnego raka otrzewnej niż mężczyźni. Czynniki ryzyka dla tego nowotworu są bardzo podobne do tych, które zwiększają prawdopodobieństwo zachorowania na raka jajnika.
Jednym z głównych czynników ryzyka jest wiek. Większość osób, u których rozpoznano pierwotnego raka otrzewnej, ma powyżej 55 lat. Im kobieta jest starsza, tym większe ryzyko zachorowania.
Historia rodzinna również odgrywa istotną rolę. Jeśli w rodzinie były przypadki raka jajnika, raka otrzewnej lub raka jajowodu, ryzyko zachorowania jest wyższe. Szczególnie narażone są osoby, które odziedziczyły mutacje w genach BRCA1 lub BRCA2. Te same mutacje genetyczne, które zwiększają ryzyko raka piersi, podnoszą również prawdopodobieństwo rozwoju raka otrzewnej.
Do innych czynników ryzyka należą: wzrost (wysokie kobiety mogą mieć nieco większe ryzyko), występowanie endometriozy (schorzenia, w którym tkanka podobna do błony śluzowej macicy rośnie poza macicą), a także stosowanie hormonalnej terapii zastępczej po menopauzie. Niektóre badania wskazują również na możliwy związek z piciem alkoholu, stosowaniem talku oraz leczeniem niepłodności, choć dowody naukowe w tych kwestiach nie są jeszcze wystarczająco mocne.
Istnieją także czynniki, które mogą zmniejszać ryzyko zachorowania. Urodzenie dziecka, karmienie piersią oraz przyjmowanie doustnych środków antykoncepcyjnych mogą obniżać prawdopodobieństwo rozwoju raka otrzewnej, jajnika i jajowodu.
Objawy – jak rozpoznać nowotwór otrzewnej?
Jednym z największych wyzwań związanych z nowotworem otrzewnej jest to, że choroba przez długi czas nie daje żadnych objawów lub objawy te są bardzo delikatne i łatwe do przeoczenia. Wielu pacjentów nie zauważa żadnych niepokojących sygnałów, dopóki rak nie osiągnie zaawansowanego stadium. W rezultacie większość osób otrzymuje diagnozę dopiero wtedy, gdy choroba jest już rozwinięta.
Kiedy objawy w końcu się pojawiają, często dotyczą okolic brzucha. Pacjenci mogą odczuwać dolegliwości brzuszne, takie jak uczucie pełności, wzdęcia, rozpierania, gazy czy niestrawność. Mogą pojawić się bóle i dyskomfort w jamie brzusznej, a także skurcze. Częstym objawem jest także uczucie nacisku w okolicy brzucha.
W miarę postępu choroby mogą wystąpić zmiany w funkcjonowaniu układu pokarmowego. Chorzy skarżą się na zaparcia, biegunkę, nudności lub problemy z trawieniem. Mogą także zauważyć zmiany w apetycie – utratę łaknienia albo uczucie sytości po zjedzeniu bardzo małej ilości pokarmu. Częste oddawanie moczu to kolejny sygnał, który może pojawić się u niektórych pacjentów.
W zaawansowanych stadiach choroby może dojść do gromadzenia się płynu w jamie brzusznej, co nazywane jest wodobrzuszem. To z kolei prowadzi do wyraźnego powiększenia brzucha i trudności z oddychaniem. Pacjenci mogą także doświadczać niewyjaśnionej utraty lub przyrostu masy ciała, zmęczenia oraz bólu w dolnej części pleców.
W najbardziej zaawansowanych przypadkach nowotwór otrzewnej może powodować niedrożność jelit lub dróg moczowych, co objawia się silnym bólem brzucha, brakiem możliwości jedzenia i picia oraz wymiotami.
Zapobieganie – czy można uniknąć nowotworu otrzewnej?
Niestety, nie istnieje pewny sposób na całkowite zapobieżenie nowotworowi otrzewnej, ponieważ dokładne przyczyny jego powstawania nie są znane. Można jednak podjąć pewne działania, które zmniejszają ogólne ryzyko zachorowania na różne rodzaje nowotworów, w tym na raka otrzewnej.
Jednym z najważniejszych kroków jest prowadzenie zdrowego stylu życia. Unikanie palenia tytoniu lub rzucenie tego nałogu znacząco obniża ryzyko wielu nowotworów. Zdrowa dieta bogata w owoce, warzywa i pełnoziarniste produkty, a uboga w tłuszcze nasycone, może wspierać ogólne zdrowie i chronić przed chorobami. Regularna aktywność fizyczna oraz utrzymywanie prawidłowej masy ciała to kolejne elementy, które mogą pomóc w zmniejszeniu ryzyka rozwoju nowotworów.
Kobiety z wysokim ryzykiem zachorowania – na przykład te, które mają mutacje BRCA1 lub BRCA2 albo silną historię rodzinną raka jajnika – mogą rozważyć profilaktyczne usunięcie jajników i jajowodów po zakończeniu planowania rodziny. Taka operacja znacznie zmniejsza ryzyko raka jajnika i raka otrzewnej, choć nie eliminuje go całkowicie. Decyzja o takim kroku powinna być podjęta po szczegółowej konsultacji z lekarzem specjalistą.
Badania naukowe wskazują, że niektóre czynniki mogą mieć działanie ochronne. Urodzenie dziecka, karmienie piersią oraz przyjmowanie doustnych środków antykoncepcyjnych mogą obniżać ryzyko rozwoju raka otrzewnej, jajnika i jajowodu. Kobiety, które rozważają stosowanie antykoncepcji, mogą omówić z lekarzem potencjalne korzyści związane z obniżeniem ryzyka nowotworowego.
Osoby z rodzinną historią nowotworów narządów rodnych lub innych raków związanych z mutacjami BRCA powinny rozważyć konsultację genetyczną i ewentualne testy genetyczne. Dzięki temu mogą poznać swoje indywidualne ryzyko i podjąć świadome decyzje dotyczące zdrowia.
Patofizjologia – co dzieje się w organizmie?
Otrzewna to delikatna, dwuwarstwowa błona, która pełni kilka ważnych funkcji w organizmie. Wyścieła ona wnętrze jamy brzusznej i pokrywa narządy znajdujące się w brzuchu, takie jak jelita, żołądek, wątroba, pęcherz moczowy, macica i odbytnica. Otrzewna składa się z komórek nabłonkowych – rodzaju komórek, które chronią powierzchnie ciała. Produkuje ona również niewielką ilość płynu, który działa jak smar, umożliwiając swobodne przesuwanie się narządów wewnętrznych podczas ruchów ciała, oddychania czy trawienia.
Kiedy dochodzi do nowotworu otrzewnej, komórki nabłonkowe zaczynają rosnąć w sposób niekontrolowany. W normalnych warunkach komórki dzielą się, rosną i umierają w uporządkowany sposób, co pozwala organizmowi na regenerację i utrzymanie prawidłowych funkcji. W przypadku raka ten proces ulega zakłóceniu – komórki zaczynają się dzielić zbyt szybko, nie umierają wtedy, kiedy powinny, i tworzą masy tkankowe zwane guzami.
W miarę postępu choroby guzy nowotworowe mogą zajmować coraz większą powierzchnię otrzewnej i zaczynają zaburzać normalne funkcje narządów brzusznych. Mogą one wytwarzać nadmiar płynu, co prowadzi do jego gromadzenia się w jamie brzusznej (wodobrzusza). Wodobrzusze powoduje powiększenie brzucha, uczucie dyskomfortu, trudności z oddychaniem oraz ucisk na narządy wewnętrzne.
W zaawansowanych stadiach nowotwór może naciekać sąsiednie narządy i tkanki, utrudniając ich prawidłowe działanie. Może dojść do niedrożności jelit, co objawia się niemożnością trawienia i wchłaniania pokarmu. Choroba może także wpływać na układ moczowy, powodując trudności w oddawaniu moczu. Komórki nowotworowe mogą przedostawać się do układu limfatycznego lub krwionośnego i rozprzestrzeniać się do odległych części ciała, tworząc przerzuty.
W przypadku wtórnego nowotworu otrzewnej proces wygląda nieco inaczej. Rak, który powstał w innym miejscu (na przykład w jajniku, jelicie grubym czy żołądku), uwalnia komórki nowotworowe, które wędrują do otrzewnej. Tam komórki te osiedlają się i zaczynają tworzyć nowe ogniska nowotworowe. Taki mechanizm rozprzestrzeniania się nazywany jest przerzutami lub metastazami, a obecność nowotworu w otrzewnej oznacza, że pierwotny rak osiągnął zaawansowane stadium.
lightbulb Czy wiesz, że…
01Nawet do 15% kobiet, którym postawiono diagnozę zaawansowanego raka jajnika, w rzeczywistości może mieć pierwotnego raka otrzewnej, a nie raka jajnika.
02Pierwotny nowotwór otrzewnej może rozwinąć się u kobiet, które przeszły operację usunięcia jajników, ponieważ otrzewna i jajniki pochodzą z tej samej tkanki zarodkowej.
03Otrzewna produkuje płyn, który działa jak naturalny smar, pozwalając narządom wewnętrznym swobodnie się poruszać – bez niego każdy ruch byłby bolesny.
Częste pytania
info Ten poradnik ma pomóc Ci zrozumieć schorzenie. Nie zastąpi rozmowy z lekarzem, który najlepiej zna Twoją sytuację.
Belgia
