Rak przejściowokomórkowy to nowotwór złośliwy, który rozwija się w komórkach wyścielających układ moczowy – pęcherz, miedniczkę nerkową i moczowody. Wykryty wcześnie jest dobrze uleczalny, jednak często nawraca po leczeniu.
Czym jest rak przejściowokomórkowy?
Rak przejściowokomórkowy, zwany również rakiem nabłonka urotelialnego lub rakiem urotelialnym, to rodzaj nowotworu, który rozwija się w komórkach przejściowych wyścielających układ moczowy. Komórki przejściowe to specjalny rodzaj komórek, które mają zdolność zmiany kształtu i rozciągania się bez pękania. Znajdują się w całym układzie moczowym – od miedniczki nerkowej, przez moczowody, po pęcherz moczowy i cewkę moczową.
Pęcherz moczowy
Miedniczka nerkowa
Moczowody
Nerki
Cewka moczowa
Ta elastyczność komórek przejściowych pozwala układowi moczonemu rozszerzać się, aby gromadzić mocz, i kurczyć się, aby go wyprowadzać. Kiedy te komórki stają się nowotworowe, zaczynają rosnąć w niekontrolowany sposób. Zamiast płaskiej wyściółki, tworzą się masy w układzie moczowym, które mogą zakłócać przepływ moczu, powodować ból oraz prowadzić do zatorów lub krwawienia.
Rak przejściowokomórkowy stanowi około 90% wszystkich przypadków raka pęcherza moczowego w Stanach Zjednoczonych. Jest również drugim najczęstszym typem raka nerki, chociaż odpowiada tylko za 5 do 10 procent wszystkich pierwotnych złośliwych nowotworów nerki. Rak przejściowokomórkowy miedniczki nerkowej stanowi tylko 7% wszystkich nowotworów nerki, a rak moczowodu stanowi tylko 4% nowotworów górnego układu moczowego.
Ten rodzaj nowotworu występuje częściej u mężczyzn niż u kobiet i zazwyczaj dotyka osoby starsze, szczególnie w wieku 65 lat i więcej.
Objawy choroby
Objawy raka przejściowokomórkowego mogą nie pojawić się od razu. Krew w moczu (zwana krwiomoczem) jest zwykle pierwszym zauważalnym objawem. Krew w moczu może być widoczna gołym okiem lub wykrywana tylko podczas badań laboratoryjnych.
Inne objawy, na które należy zwrócić uwagę, to:
Guz lub masa w okolicy nerki (bok i plecy, między żebrami a biodrami)
Zmęczenie i osłabienie
Bolesne lub częste oddawanie moczu
Uporczywy ból w dolnej części pleców
Niewyjaśniona utrata wagi
Skurcze w boku lub plecach
Jeśli zauważysz krew w moczu lub inne niepokojące objawy, powinieneś skontaktować się z lekarzem. Wczesne rozpoznanie znacznie zwiększa szanse na skuteczne leczenie.
Czynniki ryzyka
Pewne czynniki mogą zwiększać ryzyko rozwoju raka przejściowokomórkowego. Znajomość tych czynników może pomóc w zapobieganiu chorobie lub jej wczesnym wykryciu.
Palenie tytoniu jest uważane za przyczynę około połowy wszystkich przypadków raka pęcherza moczowego. Substancje zawarte w dymie tytoniowym mogą uszkadzać komórki wyściełające układ moczowy, zwiększając ryzyko rozwoju nowotworu.
Inne czynniki ryzyka to:
Historia osobista raka pęcherza moczowego
Długotrwałe nadużywanie niektórych leków przeciwbólowych
Narażenie na pewne substancje chemiczne i barwniki używane w przemyśle tekstylnym, skórzanym, z tworzyw sztucznych i gumowym
Narażenie na aminy aromatyczne – substancje chemiczne używane w niektórych gałęziach przemysłu
Wiek – choroba częściej występuje u osób starszych
Płeć męska – mężczyźni częściej chorują na raka przejściowokomórkowego niż kobiety
Badacze medyczni nie są pewni dokładnych przyczyn rozwoju raka przejściowokomórkowego, ale wiadomo, że wymienione wyżej czynniki zwiększają ryzyko zachorowania.
Diagnostyka
Rozpoznanie raka przejściowokomórkowego wymaga przeprowadzenia szeregu badań. Proces diagnostyczny zazwyczaj rozpoczyna się od wizyty u lekarza, który zbada historię choroby i przeprowadzi badanie fizykalne.
Podstawowe badania diagnostyczne obejmują:
Badanie moczu (analiza moczu) – laboratoryjne badanie moczu może wykryć obecność krwi oraz nieprawidłowych komórek. Cytologia moczu polega na badaniu komórek obecnych w moczu pod mikroskopem w poszukiwaniu komórek nowotworowych.
Badania obrazowe – pomagają zobaczyć strukturę nerek i układu moczowego. Do najczęściej stosowanych należą:
Tomografia komputerowa (TK) – tworzy szczegółowe obrazy trójwymiarowe narządów wewnętrznych
Ultrasonografia (USG) – wykorzystuje fale dźwiękowe do tworzenia obrazów narządów
Urografia dożylna – badanie rentgenowskie z użyciem kontrastu
Cystoskopia – procedura, podczas której lekarz wprowadza cienką, elastyczną rurkę z kamerą przez cewkę moczową do pęcherza, aby obejrzeć wnętrze pęcherza i ocenić ewentualne zmiany.
Ureteroskopia – podobna do cystoskopii procedura, która pozwala na oglądanie moczowodów i miedniczki nerkowej.
Biopsja – pobranie małego fragmentu tkanki do badania mikroskopowego. Jest to najdokładniejszy sposób potwierdzenia rozpoznania raka. Biopsja pozwala określić rodzaj nowotworu i jego stopień zróżnicowania – czyli jak bardzo komórki nowotworowe różnią się od normalnych komórek. Nowotwory mogą być nisko złośliwe (dobrze zróżnicowane) lub wysoko złośliwe (słabo zróżnicowane).
Po potwierdzeniu rozpoznania wykonuje się dalsze badania, aby określić, czy komórki nowotworowe rozprzestrzeniły się w obrębie miedniczki nerkowej i moczowodu, czy do innych części ciała. Ten proces nazywa się określaniem stadium zaawansowania choroby.
Leczenie
Po ustaleniu rozpoznania raka przejściowokomórkowego leczenie jest konieczne. Główną formą radykalnego leczenia miejscowo ograniczonej choroby jest zabieg chirurgiczny. Wybór metody leczenia zależy od stadium zaawansowania nowotworu i jego umiejscowienia.
Leczenie chirurgiczne
Leczenie chirurgiczne jest główną metodą leczenia raka przejściowokomórkowego górnych dróg moczowych. Standardowym zabiegiem jest nefroureterektomia – całkowite usunięcie nerki wraz z moczowodem i fragmentem pęcherza moczowego w miejscu ujścia moczowodu.
W wybranych przypadkach, szczególnie gdy nowotwór jest niewielki i nisko złośliwy, możliwe jest wykonanie zabiegu oszczędzającego nerkę. Takie postępowanie stosuje się zwłaszcza u pacjentów z guzami powierzchownymi lub u osób, u których usunięcie nerki mogłoby spowodować niewydolność nerek.
Chemioterapia
Chemioterapia wykorzystuje leki do zniszczenia komórek nowotworowych. Może być stosowana przed zabiegiem chirurgicznym (chemioterapia neoadiuwantowa), aby zmniejszyć guz, lub po zabiegu (chemioterapia adiuwantowa), aby zniszczyć pozostałe komórki nowotworowe.
Chemioterapia neoadiuwantowa ma tę zaletę, że można zastosować leki zawierające cisplatynę, gdy pacjent ma jeszcze maksymalną czynność nerek, zanim zostanie ona zmniejszona przez zabieg chirurgiczny.
W przypadku choroby przerzutowej lub nawrotowej chemioterapia jest zazwyczaj główną metodą leczenia. Stosuje się różne schematy chemioterapii, często zawierające kilka leków jednocześnie.
Terapia miejscowa
W niektórych przypadkach, szczególnie przy zmianach powierzchniowych lub raku in situ (bardzo wczesne stadium nowotworu), można zastosować leczenie miejscowe. Polega ono na podawaniu leków chemioterapeutycznych lub immunoterapeutycznych bezpośrednio do układu moczowego, bez ich rozprzestrzeniania się w całym organizmie.
Radioterapia
Radioterapia (napromienianie) wykorzystuje promieniowanie o wysokiej energii do niszczenia komórek nowotworowych. Rola radioterapii w leczeniu raka przejściowokomórkowego górnych dróg moczowych nie jest dobrze określona. Niektóre badania sugerują, że uzupełniająca radioterapia po radykalnym leczeniu chirurgicznym może poprawić kontrolę miejscową w przypadku nowotworu wysoko złośliwego.
Terapie celowane i immunoterapia
W ostatnich latach rozwinęły się nowsze metody leczenia, w tym terapie celowane, które atakują specyficzne molekuły w komórkach nowotworowych, oraz immunoterapia, która pomaga układowi odpornościowemu zwalczać nowotwór. Te metody są szczególnie rozważane w przypadku zaawansowanej choroby lub gdy inne metody leczenia zawiodły.
Rokowanie i życie po leczeniu
Rokowanie w raku przejściowokomórkowym zależy głównie od stadium zaawansowania choroby w momencie rozpoznania. Głównym czynnikiem prognostycznym jest głębokość naciekania nowotworu do lub przez ścianę urothelium.
Raki powierzchniowe ograniczone do miedniczki nerkowej lub moczowodu można wyleczyć w ponad 90% przypadków. Pacjenci z głęboko naciekającymi guzami, które są ograniczone do miedniczki nerkowej lub moczowodu, mają 10% do 15% prawdopodobieństwa wyleczenia. Pacjenci z guzami przenikającymi przez ścianę urothelium lub z przerzutami odległymi zazwyczaj nie mogą być wyleczeni dostępnymi formami leczenia.
Dobra wiadomość jest taka, że gdy rak przejściowokomórkowy miedniczki nerkowej i moczowodu zostanie wykryty wcześnie, jest bardzo dobrze uleczalny. Jednak gdy nowotwór się rozprzestrzenia, długoterminowe wskaźniki przeżycia spadają, w zależności od tego, jak daleko nowotwór rozprzestrzenił się w organizmie.
Nawroty choroby
Ważną cechą raka przejściowokomórkowego jest jego tendencja do nawrotów. Nowotwory nieinwazyjne pęcherza moczowego (stanowiące około 70% zdiagnozowanych przypadków raka nabłonka urotelialnego) mają wysoką częstość nawrotów – do 70% w ciągu dwóch lat od leczenia.
Z tego powodu pacjenci po leczeniu raka przejściowokomórkowego wymagają regularnej kontroli i nadzoru. Monitorowanie po leczeniu może obejmować:
Regularne badania moczu
Cystoskopię w regularnych odstępach czasu
Badania obrazowe
Wizyty kontrolne u onkologa
Życie po leczeniu
Po zakończeniu leczenia i uzyskaniu remisji jest to powód do świętowania. Jednak życie po raku nie jest proste, a wielu pacjentów zdaje sobie sprawę, że rzeczy nie wrócą do stanu sprzed choroby.
Ważne kroki, które można podjąć po leczeniu, to:
Rzucenie palenia – jeśli palisz papierosy, rzucenie palenia pomoże ci poczuć się zdrowszym ogólnie i zmniejszy niepokój związany z nawrotem nowotworu. Chociaż rzucenie palenia może być trudne, porozmawiaj ze swoim lekarzem o lekach lub innych opcjach, które mogą ci pomóc.
Nawadnianie organizmu – picie dużej ilości płynów, szczególnie wody, może obniżyć ryzyko rozwoju raka pęcherza. Staraj się pić od sześciu do ośmiu szklanek wody dziennie.
Regularny ruch fizyczny – aktywność fizyczna może pomóc w utrzymaniu zdrowia i energii, a także poprawić nastrój.
Wsparcie emocjonalne – normalne jest martwienie się o nawrót nowotworu. Dołączenie do grupy wsparcia dla osób chorych na raka może pomóc w radzeniu sobie z obawami i dzieleniu się doświadczeniami z innymi, którzy przeszli przez podobne sytuacje.
Priorytetowe traktowanie kontroli – regularne wizyty kontrolne i badania są kluczowe dla wczesnego wykrycia ewentualnego nawrotu. Upewnij się, że przestrzegasz zaleceń lekarza dotyczących harmonogramu kontroli.
Pamiętaj, że każdy pacjent jest inny, a twoje doświadczenie z rakiem i życiem po leczeniu będzie unikalne. Otwarta komunikacja z zespołem medycznym i bliskimi pomoże ci w tym procesie.
info Ten poradnik ma pomóc Ci zrozumieć schorzenie. Nie zastąpi rozmowy z lekarzem, który najlepiej zna Twoją sytuację.
Francja
