Zakażenie

Czym jest zakażenie?

Zakażenie to choroba wywołana przez szkodliwe organizmy, zwane patogenami lub drobnoustrojami, które dostają się do ciała z zewnątrz. Do drobnoustrojów wywołujących zakażenia należą wirusy, bakterie, grzyby, pasożyty, a rzadko także priony - nieprawidłowe białka12.

Zakażenie występuje, gdy drobnoustroje wnikają do organizmu, zaczynają się namnażać, a ciało na nie reaguje. Tylko niewielka część drobnoustrojów może powodować zakażenia. Wiele drobnoustrojów żyje w naszym ciele i na jego powierzchni, ale większość z nich nie jest szkodliwa, a niektóre są nawet pomocne34.

Wszyscy doświadczamy zakażeń. Można się nimi zarazić wdychając drobnoustroje, przez ukąszenia owadów, ze skażonej żywności oraz ze środowiska wokół nas. Zakażenia układu oddechowego (takie jak przeziębienie, grypa czy COVID), grypa żołądkowa, zakażenia przenoszone drogą płciową, a nawet grzybica stóp to przykłady chorób zakaźnych2.

Rodzaje zakażeń

Zakażenia można podzielić według typu drobnoustroju, który je wywołuje24:

Zakażenia wirusowe są wywoływane przez wirusy - cząstki zawierające materiał genetyczny (DNA lub RNA) otoczony osłonką ochronną. Wirusy są mniejsze od bakterii i wnikają do komórek organizmu, przejmując nad nimi kontrolę, aby się rozmnażać.

Zakażenia bakteryjne powodują bakterie - jednokomórkowe organizmy z prostą budową. Bakterie mogą się szybko namnażać w organizmie. Wiele z nich wytwarza toksyny (trucizny), które uszkadzają komórki i powodują chorobę.

Zakażenia grzybicze występują, gdy grzyby, które naturalnie żyją na naszym ciele i w otaczającym środowisku, zaczynają się nadmiernie namnażać lub dostaną się do miejsc w organizmie, gdzie nie powinny się znajdować.

Zakażenia pasożytnicze są wywoływane przez pasożyty - organizmy żyjące kosztem innych organizmów.

Choroby prionowe, nazywane również przenosznymi gąbczastymi encefalopatami, są bardzo rzadkie i powodowane przez nieprawidłowe białka2.

Objawy zakażeń

Objawy zakażeń mogą być bardzo różne - od łagodnych po ciężkie. Wiele objawów jest wynikiem reakcji układu odpornościowego na patogen45.

Każde zakażenie może wywoływać różne objawy, w zależności od jego typu i miejsca w organizmie. Niektóre częste objawy to:

• Gorączka i dreszcze
• Kaszel
• Zmęczenie i ogólne złe samopoczucie
• Bóle mięśni lub stawów
• Wysypka skórna
• Zamieszanie lub dezorientacja
• Przyspieszone oddychanie lub tętno
• Trudności w oddychaniu
• Biegunka lub wymioty

Wczesne objawy zakażenia są często podobne do objawów wielu innych chorób, dlatego ważne jest, aby skonsultować się z lekarzem w przypadku zakażenia, które nie poprawia się lub pogarsza5.

Przyczyny i drogi przenoszenia

Aby doszło do zakażenia, drobnoustroje muszą przedostać się do organizmu ze źródła, wniknąć do tkanek, namnożyć się i wywołać reakcję. Większość drobnoustrojów wnika przez naturalne otwory w ciele - nos, usta, uszy, odbyt i narządy płciowe. Mogą również przedostać się przez skórę w wyniku ukąszeń owadów lub zwierząt34.

Zakażenia bakteryjne mogą rozprzestrzeniać się na różne sposoby56:

• Przez kropelki i cząsteczki wydychane przez osobę zakażoną - można je wdychać lub mogą one osiadać na ustach, nosie czy oczach
• Przez dotykanie powierzchni lub przedmiotów, na których są drobnoustroje, a następnie dotykanie ust, nosa lub oczu
• Przez zranienia, zadrapania i kontakt skóra-do-skóry z osobą zakażoną
• Od matki do dziecka podczas ciąży
• Przez skażoną żywność lub wodę
• Przez ukąszenie zakażonego owada lub zwierzęcia
• Przez kontakty seksualne z osobą zakażoną

Drobnoustroje żyją w powietrzu, glebie, wodzie oraz na naszej skórze i wewnątrz ciała. Źródłami zakażeń mogą być ludzie (chorzy pacjenci, pracownicy służby zdrowia), środowisko (woda, zlewy, powierzchnie) oraz sprzęt medyczny3.

Rozpoznanie zakażeń

Lekarz może zastosować różne metody diagnostyczne, aby rozpoznać zakażenie5:

Badanie przedmiotowe i wywiad - lekarz ocenia objawy i pyta o historię choroby, niedawne podróże oraz kontakt z chorymi osobami lub zwierzętami.

Badania laboratoryjne - obejmują badania próbek krwi, moczu, kału, śliny lub wydzieliny z nosa i gardła. Pozwalają one zidentyfikować typ drobnoustroju wywołującego zakażenie.

Posiew (hodowla) - próbka materiału biologicznego jest umieszczana w specjalnych warunkach, aby drobnoustroje mogły się namnożyć i zostały zidentyfikowane.

Badania obrazowe - takie jak rentgen, tomografia komputerowa (TK) lub rezonans magnetyczny (MRI) mogą pomóc ocenić, czy zakażenie wpłynęło na narządy wewnętrzne.

Badania mikroskopowe - pozwalają zobaczyć drobnoustroje pod mikroskopem.

Testy biochemiczne - pomagają określić typ bakterii na podstawie ich właściwości chemicznych.

Testy oparte na PCR - wykrywają materiał genetyczny drobnoustroju1.

Leczenie

Sposób leczenia zakażenia zależy od jego typu, ciężkości choroby, stanu zdrowia pacjenta oraz tego, czy drobnoustrój jest odporny na leki57.

Zakażenia bakteryjne leczy się zazwyczaj antybiotykami - lekami, które zabijają bakterie lub hamują ich wzrost. Istnieją antybiotyki o szerokim spektrum działania, skuteczne przeciwko wielu typom bakterii, oraz antybiotyki o wąskim spektrum, celujące w określone rodzaje bakterii. Ważne jest przyjmowanie antybiotyków dokładnie według zaleceń lekarza i ukończenie pełnego kursu leczenia, nawet gdy poczujemy się lepiej8910.

Zakażenia wirusowe są często trudniejsze do leczenia. Podczas gdy niektóre zakażenia wirusowe można leczyć lekami przeciwwirusowymi, wiele z nich wymaga jedynie leczenia objawowego - odpoczynku, nawodnienia i leków łagodzących objawy, takich jak leki przeciwgorączkowe7.

Zakażenia grzybicze leczy się lekami przeciwgrzybiczymi, które mogą być stosowane miejscowo (na skórę) lub ogólnoustrojowo (doustnie lub dożylnie).

Zakażenia pasożytnicze wymagają leków przeciwpasożytniczych specyficznych dla danego typu pasożyta.

Przy łagodnych zakażeniach często wystarczy odpoczynek w domu, zwiększone spożycie płynów, odpowiednie odżywianie i sen. Układ odpornościowy często może samodzielnie zwalczyć infekcję9.

Zapobieganie zakażeniom

Istnieje wiele prostych sposobów, aby zmniejszyć ryzyko zakażenia51112:

Mycie rąk jest najważniejszym sposobem zapobiegania zakażeniom. Należy często myć ręce wodą z mydłem, szczególnie przed jedzeniem i gotowaniem, po korzystaniu z toalety, po kaszlu, kichaniu lub dmuchaniu nosa. Jeśli mydło i woda nie są dostępne, można użyć środka do dezynfekcji rąk na bazie alkoholu1113.

Unikanie dotykania twarzy - większość wirusów wywołujących zakażenia układu oddechowego rozprzestrzenia się przez błony śluzowe (szczególnie oczy i nos). Nie należy dotykać ich bez wcześniejszego umycia rąk13.

Szczepienia chronią przed wieloma poważnymi zakażeniami. Szczepionka zawiera osłabioną lub nieaktywną formę drobnoustroju, która pobudza układ odpornościowy do wytworzenia przeciwciał bez wywoływania choroby14.

Bezpieczne przygotowywanie żywności - należy dokładnie myć owoce i warzywa, gotować mięso w odpowiedniej temperaturze oraz unikać spożywania niepasteryzowanych produktów mlecznych.

Zasłanianie ust podczas kaszlu i kichania - należy używać chusteczek lub kaszleć w zgięcie łokcia, aby nie zarażać innych osób.

Unikanie bliskiego kontaktu z chorymi osobami - a gdy sami jesteśmy chorzy, pozostawanie w domu, aby nie zarażać innych.

Odpowiedni sen - brak snu może osłabiać układ odpornościowy, czyniąc nas bardziej podatnymi na zakażenia. Większość osób potrzebuje średnio siedmiu godzin snu na dobę13.

Zdrowa dieta - spożywanie świeżych owoców i warzyw zapewnia odpowiednią ilość witamin i minerałów wspierających układ odpornościowy13.

Kto jest bardziej narażony na zakażenia?

Każdy może zachorować na zakażenie, ale niektóre osoby są bardziej narażone na poważne powikłania21516:

• Niemowlęta i małe dzieci
• Osoby starsze
• Osoby z osłabionym układem odpornościowym (na przykład z powodu HIV, chemioterapii lub leków immunosupresyjnych)
• Osoby z chorobami przewlekłymi, takimi jak cukrzyca, choroby serca lub płuc
• Osoby przebywające w szpitalach lub ośrodkach opieki długoterminowej
• Osoby, które przeszły poważne urazy lub operacje
• Osoby przyjmujące leki osłabiające układ odpornościowy

Osoby należące do tych grup powinny być szczególnie ostrożne i stosować wszystkie dostępne środki zapobiegawcze, aby zmniejszyć ryzyko zakażenia.